Dlaczego kolonoskopia po 50. roku życia jest szczególnie ważna?
Wykonanie kolonoskopii po 50. roku życia jest istotne, ponieważ znacznie wzrasta wówczas prawdopodobieństwo rozwoju raka jelita grubego oraz zmian przedrakowych błony śluzowej jelita. Większość nowotworów rozwija się powoli, w ciągu kilku lat. Zmiany często mają najpierw formę łagodnych polipów, które przez długi czas przebiegają bezobjawowo.
Kolonoskopia (endoskopia jelita grubego) pozwala wykryć nowotwory we wczesnym stadium, kiedy leczenie jest najskuteczniejsze, a rokowanie korzystne. Regularne badania endoskopowe jelita są niezbędnym elementem profilaktyki raka jelita grubego.
Co wykazuje kolonoskopia u osób powyżej 50. roku życia?
Kolonoskopia to badanie endoskopowe jelita grubego, podczas którego lekarz wprowadza przez odbyt giętki endoskop (kolonoskop) wyposażony w kamerę i źródło światła. Endoskopia umożliwia lekarzowi wizualną ocenę stanu błony śluzowej jelita grubego na całej jego długości oraz na wczesne wykrycie zmian patologicznych. Kolonoskopia pozwala rozpoznać:
- stany zapalne, nadżerki, wrzody błony śluzowej;
- obecność łagodnych nowotworów (polipów i gruczolaków);
- złośliwe nowotwory jelita grubego;
- krwawienia jelitowe i ich źródło;
- zwężenie światła jelita i jego niedrożność;
- objawy przewlekłych chorób jelit.
Kolonoskopia pozwala wykryć polipy i inne zmiany, ocenić ich kształt, rozmiar oraz ryzyko przekształcenia się w nowotwór złośliwy. Podczas badania można wizualnie potwierdzić obecność uchyłków – workowatych wybrzuszeń ścian jelita grubego, ocenić ich liczbę i lokalizację oraz wykryć cechy stanu zapalnego uchyłków (uchyłkowatości powikłanej zapaleniem).
Wskazania do kolonoskopii u osób powyżej 50. roku życia
Kolonoskopia jest zalecana jako podstawowa metoda badań przesiewowych w kierunku chorób jelit, w szczególności raka jelita grubego, u osób powyżej 50. roku życia, nawet przy braku dolegliwości. Badanie pozaplanowe może zlecić gastroenterolog w przypadku objawów zaburzeń trawienia. Wskazania do kolonoskopii mogą obejmować:
- przewlekłe zaparcia lub biegunki;
- bolesne parcie na wypróżnienie;
- ból brzucha podczas lub po wypróżnieniu;
- krwawienie z odbytu (krew w stolcu, na bieliźnie lub papierze toaletowym);
- wzdęcia i nadmierne wytwarzanie gazów;
- śluzowe lub ropne wydzieliny z odbytu;
- zmiany w wynikach badania kału;
- obecność śluzu, ropy lub niestrawionych resztek pokarmu w kale oraz zmiana jego zapachu bądź zabarwienia;
- niedokrwistość lub obniżenie poziomu hemoglobiny o niejasnej etiologii.
Badanie to jest ważne dla osób z podwyższonym ryzykiem zachorowania na nowotwory układu pokarmowego (w przypadku nowotworów w wywiadzie u najbliższych krewnych). W przypadku obciążonego wywiadu rodzinnego lub innych czynników ryzyka lekarz może zalecić wykonanie kolonoskopii wcześniej.
Korzyści płynące z wczesnej diagnostyki i profilaktyki nowotworów
Wczesna diagnostyka pozwala wykrywać nowotwory złośliwe w początkowych stadiach, kiedy choroba przebiega bezobjawowo lub z minimalnymi objawami i najskuteczniej poddaje się leczeniu. Inne zalety wczesnej diagnostyki raka:
- wysoki odsetek całkowitych wyleczeń;
- wykrywanie zmian przedrakowych i ich usuwanie przed przekształceniem się w nowotwory złośliwe;
- stosowanie mniej agresywnych i bardziej oszczędzających metod leczenia;
- zmniejszenie ryzyka powikłań podczas leczenia (chemioterapii lub radioterapii).
Regularne badania przesiewowe po 50. roku życia stanowią podstawową metodę wczesnego wykrywania i zmniejszania śmiertelności z powodu raka jelita grubego. Profilaktyka odgrywa kluczową rolę w zmniejszaniu ryzyka rozwoju raka jelita grubego.
Jak przebiega kolonoskopia?
Przed badaniem lekarz wyjaśni, na czym polega procedura, oraz poinformuje o przygotowaniach niezbędnych do uzyskania jak najlepszego obrazu błony śluzowej. Kolonoskopię wykonuje się po odpowiednim przygotowaniu jelita oraz zgodnie z zaleceniami dotyczącymi pozostawania na czczo przed badaniem. Przygotowanie do kolonoskopii obejmuje:
- rezygnację z alkoholu, tłustych i ciężkostrawnych potraw, a także produktów spożywczych powodujących nadmierne wytwarzanie gazów w jelitach (rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste, wypieki) na trzy dni przed zabiegiem;
- wykluczenie produktów o podwyższonej zawartości błonnika (warzyw, owoców, zbóż) na trzy dni przed badaniem;
- oczyszczenie jelita za pomocą lewatyw lub środków przeczyszczających zgodnie z zaleceniem lekarza.
Na dobę przed badaniem można spożywać chude buliony i kaszki na wodzie. Przed kolonoskopią należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, w tym witaminach i suplementach diety.
Kolonoskopię przeprowadza endoskopista. W celu zwiększenia komfortu pacjenta podczas badania mogą być stosowane odpowiednie metody łagodzenia bólu lub sedacja. Etapy kolonoskopii:
- Pacjent kładzie się na lewym boku, zgina kolana i przyciska je do klatki piersiowej.
- Lekarz podaje środek przeciwbólowy i rozkurczający, a następnie za pomocą wdmuchiwanego powietrza rozszerza odbytnicę i prostuje zgięcia jelita grubego.
- Lekarz wprowadza kolonoskop przez odbyt i przeprowadza badanie. Po zakończeniu diagnostyki endoskop jest wyjmowany.
Zabieg trwa od 15 do 30 minut. Dokładny czas trwania zależy od cech anatomicznych i obecności ewentualnych zmian patologicznych.
Jak często należy wykonywać kolonoskopię po 50. roku życia?
Ważne jest, aby po 50. roku życia poddać się kolonoskopii po raz pierwszy, nawet jeśli nie występują żadne dolegliwości. W przypadku średniego ryzyka wystąpienia chorób jelita grubego badanie kolonoskopowe w celach profilaktycznych zaleca się wykonywać raz na 10 lat, a przy podwyższonym ryzyku – co trzy lata lub częściej, w zależności od wyników innych badań (np. ogólne badanie kału i badanie na obecność krwi utajonej).
Indywidualne ryzyko zachorowania ocenia lekarz na podstawie wywiadu medycznego oraz wyników dotychczasowych badań. Do czynników ryzyka zalicza się nowotwory w wywiadzie osobistym lub rodzinnym, polipy oraz choroby zapalne jelit, takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego-Crohna.