Czym jest nietrzymanie moczu?
Nietrzymanie moczu to stan, któremu towarzyszy utrata kontroli nad pęcherzem moczowym i mimowolne oddawanie moczu. Schorzenie to występuje u około 62% kobiet i 14% mężczyzn w wieku powyżej 20 lat.
Co uznaje się za nietrzymanie moczu u mężczyzn?
Za nietrzymanie moczu uznaje się niekontrolowane oddawanie moczu przed dotarciem do toalety. Objawy towarzyszące nietrzymaniu moczu u mężczyzn mogą obejmować:
- oddawanie moczu ponad osiem razy dziennie;
- nocne nietrzymanie moczu podczas snu (enureza);
- budzenie się w celu oddania moczu więcej niż dwa razy w ciągu nocy (nokturia);
- zmniejszenie ilości wydalanego moczu przy częstych potrzebach oddania moczu.
Nietrzymanie moczu może objawiać się podczas kichania, kaszlu, śmiechu, stosunku płciowego, zmiany pozycji ciała lub wysiłku fizycznego. W niektórych przypadkach problemy z oddawaniem moczu występują regularnie i nie zależą od wpływu dodatkowych czynników.
Jakie są przyczyny nietrzymania moczu u mężczyzn?
Przejściowe nietrzymanie moczu u mężczyzn może wynikać z infekcji dróg moczowych, zaparć, a także być skutkiem nadmiernego spożycia kawy, alkoholu, napojów gazowanych, czekolady, papryczek chili, owoców cytrusowych lub sztucznych substancji słodzących. Nietrzymanie moczu u mężczyzn może być również skutkiem ubocznym przyjmowania niektórych leków (na przykład diuretyków, środków uspokajających, środków zwiotczających mięśnie lub leków przeciwdepresyjnych). Przyczyny przewlekłego nietrzymania moczu u mężczyzn mogą obejmować:
- nadaktywność pęcherza moczowego;
- udar mózgu;
- cukrzycę;
- stwardnienie rozsiane;
- chorobę Parkinsona;
- przerost gruczołu krokowego lub przebyte operacje gruczołu krokowego.
Powiększona prostata jest jedną z najczęstszych przyczyn nietrzymania moczu u mężczyzn podczas snu po 50. roku życia. Dodatkowymi czynnikami ryzyka są nadwaga, palenie tytoniu oraz wywiad rodzinny (nietrzymanie moczu u bliskich krewnych).
Rodzaje nietrzymania moczu u mężczyzn
Klasyfikacja patologii opiera się na głównych przyczynach zaburzeń oddawania moczu. Rodzaje nietrzymania moczu u mężczyzn:
- naglące nietrzymanie moczu. Silne parcie powoduje potrzebę natychmiastowego oddania moczu, w związku z czym dochodzi do wycieku moczu przed dotarciem do toalety (na przykład z powodu infekcji, cukrzycy lub nadaktywnego pęcherza);
- wysiłkowe nietrzymanie moczu. Może wystąpić podczas śmiechu, kaszlu, kichania, biegania, skakania lub podnoszenia ciężkich przedmiotów;
- nietrzymanie moczu z przepełnienia. Pęcherz nie opróżnia się całkowicie podczas oddawania moczu (na przykład w wyniku przerostu gruczołu krokowego lub udaru mózgu);
- funkcjonalne nietrzymanie moczu. Niemożność szybkiego dotarcia do toalety z powodu choroby współistniejącej (na przykład zapalenia stawów).
Połączenie kilku rodzajów patologii określa się mianem mieszanego nietrzymania moczu. Wyciekanie moczu u mężczyzn może być obfite, umiarkowane lub nieznaczne, stałe (przewlekłe), przejściowe lub epizodyczne.
Jak diagnozuje się nietrzymanie moczu u mężczyzn?
W przypadku nietrzymania moczu zaleca się umówienie się na wizytę u urologa, który przeanalizuje objawy, zbierze wywiad medyczny i przeprowadzi badanie fizykalne. Diagnostyka nietrzymania moczu u mężczyzn może obejmować:
- badanie palpacyjne odbytnicy (pozwala ocenić wielkość gruczołu krokowego);
- badanie laboratoryjne moczu (w celu wykrycia oznak infekcji lub obecności krwi w moczu);
- badanie ultrasonograficzne pęcherza moczowego i narządów miednicy mniejszej;
- test wysiłkowy. Powtarzanie określonych czynności wywołujących wyciekanie moczu (np. kaszlu, schylania się lub skakania);
- cystoskopię (badanie układu moczowego za pomocą cystoskopu – cienkiej rurki z kamerą, którą wprowadza się do cewki moczowej);
- badania urodynamiczne (ocena pojemności pęcherza moczowego, jego zdolności do zatrzymywania i oddawania moczu);
- test z wkładką, którą umieszcza się na bieliźnie w celu późniejszej oceny ilości zebranego moczu.
Diagnozę można uzupełnić o prowadzenie dziennika oddawania moczu. Przez kilka dni pacjent odnotowuje, czy występują epizody nietrzymania moczu.
Jak leczy się nietrzymanie moczu u mężczyzn?
Nietrzymanie moczu u mężczyzn leczy się kompleksowo – za pomocą fizjoterapii, leków, zabiegów chirurgicznych oraz środków organizacyjnych. Leczenie nietrzymania moczu u mężczyzn może obejmować:
- leki (na przykład środki poprawiające kontrolę nad oddawaniem moczu poprzez rozluźnienie mięśni, zwiększenie pojemności pęcherza i pełniejsze jego opróżnianie);
- wstrzyknięcia okołocewkowe środków wypełniających do tkanek otaczających cewkę moczową;
- elektrostymulację (elektrody wprowadza się do odbytnicy w celu stymulacji i wzmocnienia mięśni dna miednicy);
- korektę diety i stylu życia (wyeliminowanie z diety kawy, alkoholu i kwaśnych produktów, utrata wagi, kontrola poziomu aktywności fizycznej);
- ćwiczenia mięśni Kegla (dla mięśni dna miednicy). Należy przez pięć sekund napinać mięśnie, które służą do zatrzymania oddawania moczu, a następnie rozluźnić je na pięć sekund. Stopniowo można wydłużyć czas trwania faz napinania i rozluźniania do 10 sekund. Zaleca się wykonywanie co najmniej trzech serii po 10 powtórzeń dziennie;
- ćwiczenia pęcherza moczowego. Trening obejmuje dwukrotne oddawanie moczu w odstępie kilku minut (w celu pełniejszego opróżnienia pęcherza), regularne wizyty w toalecie (co dwie–cztery godziny), a także wstrzymywanie się od oddawania moczu przez dziesięć minut przy każdej potrzebie. W rezultacie można wydłużyć czas między wizytami w toalecie.
W leczeniu nietrzymania moczu u mężczyzn nie stosuje się środków tradycyjnych. Wywary i zioła stosowane w leczeniu nietrzymania moczu, których bezpieczeństwo nie zostało potwierdzone, mogą wywołać działania niepożądane (na przykład nasilenie objawów).
Kiedy wskazane jest leczenie chirurgiczne nietrzymania moczu u mężczyzn?
Chirurgiczne leczenie nietrzymania moczu u mężczyzn jest wskazane, jeśli nie udaje się wyleczyć schorzenia za pomocą terapii zachowawczej (niechirurgicznej). Operację można również przeprowadzić w przypadkach, gdy konieczne jest wyleczenie chorób współistniejących (na przykład w zaawansowanym stadium gruczolaka prostaty).
Jak mężczyźni powinni przygotować się do operacji z powodu nietrzymania moczu?
Przed zabiegiem chirurgicznym na narządach układu moczowego odbywa się konsultacja z urologiem lub chirurgiem. Przygotowanie do operacji z powodu nietrzymania moczu może również obejmować:
- badanie fizykalne;
- badanie urodynamiczne;
- test z wkładką;
- cystoskopię;
- elektrokardiogram (EKG);
- badania moczu i krwi;
- korektę schematów przyjmowania leków (na dwa tygodnie przed operacją lekarz może zalecić odstawienie leków przeciwzakrzepowych i niesteroidowych leków przeciwzapalnych w celu zmniejszenia ryzyka krwawienia).
Konieczne jest również przestrzeganie diety. W przeddzień operacji zaleca się spożywanie wyłącznie klarownych płynów (np. bulionu, soku bez miąższu lub kompotu). Ostatni posiłek należy spożyć niepóźniej niż osiem godzin przed zabiegiem chirurgicznym, a wodę – dwie do czterech godzin przed zabiegiem.
Jak przebiega operacja w przypadku nietrzymania moczu u mężczyzn?
Zabieg chirurgiczny przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Etapy operacji w przypadku nietrzymania moczu u mężczyzn:
- Wykonanie nacięcia w okolicy krocza (między odbytem a moszną).
- Odsłonięcie cewki moczowej i otaczających ją tkanek.
- Zamocowanie chirurgicznej taśmy siatkowej pod cewką moczową.
- Regulacja napięcia taśmy w celu uzyskania wymaganego stopnia ucisku cewki moczowej i zapobiegania wyciekaniu moczu.
Zabieg kończy się zszyciem tkanek, założeniem szwów i sterylnego opatrunku. Po operacji pacjent przebywa w placówce pod nadzorem personelu medycznego.
Rehabilitacja po zabiegu chirurgicznym w przypadku nietrzymania moczu u mężczyzn
Aby ułatwić odprowadzanie moczu po operacji, na kilka dni zakłada się cewnik do pęcherza moczowego. Rehabilitacja po zabiegu chirurgicznym w przypadku nietrzymania moczu u mężczyzn obejmuje również:
- przyjmowanie leków przeciwbólowych;
- ograniczenie wysiłku fizycznego;
- czasową rezygnację z aktywności seksualnej (w celu zapobiegania urazom do czasu zagojenia się tkanek).
Okres obowiązywania tych ograniczeń należy uzgodnić z lekarzem. W przypadku krwiomoczu (obecności krwi w moczu), długotrwałego zatrzymania moczu lub objawów infekcji (np. podwyższonej temperatury lub obrzęku) konieczna jest natychmiastowa konsultacja z urologiem.
Jak radzić sobie z objawami nietrzymania moczu u mężczyzn?
Aby złagodzić objawy nietrzymania moczu, lekarz może zalecić ograniczenie spożycia płynów na kilka godzin przed snem, dbając jednocześnie o to, by nie dopuścić do odwodnienia. Inne zalecenia dotyczące nietrzymania moczu u mężczyzn mogą obejmować:
- rezygnację z napojów alkoholowych, zawierających kofeinę oraz gazowanych;
- ograniczenie spożycia kwaśnych i pikantnych potraw;
- unikanie stresu, medytację, ćwiczenia oddechowe;
- ćwiczenie pęcherza moczowego w celu wypracowania stałego rytmu korzystania z toalety (na przykład raz na trzy–cztery godziny);
- wzmacnianie mięśni dna miednicy za pomocą ćwiczeń Kegla;
- stosowanie wkładek higienicznych do bielizny (w przypadku nietrzymania moczu).
Można również prowadzić dziennik oddawania moczu (w celu monitorowania zmian objawów w zależności od diety, trybu nawadniania lub charakteru wysiłku fizycznego). Przyjmowanie leków (np. tabletek na nadreaktywny pęcherz) jest dozwolone wyłącznie na podstawie zalecenia urologa.
Jak wzmocnić pęcherz moczowy?
Aby wzmocnić pęcherz moczowy, należy wspólnie z lekarzem ustalić indywidualny plan nawadniania organizmu. W szczególności zaleca się picie większej ilości płynów rano i w ciągu dnia, a nie wieczorem. Inne metody wzmacniania pęcherza moczowego mogą obejmować:
- kontrolowanie przyjmowania leków;
- odwiedzanie toalety o ustalonych porach (nawet jeśli nie odczuwa się potrzeby oddania moczu);
- regularne wykonywanie ćwiczeń mięśni dna miednicy (w celu poprawy kontroli nad oddawaniem moczu w przypadku nietrzymania moczu u mężczyzn).
Należy również unikać zaparć (zwiększyć aktywność fizyczną i spożywać produkty bogate w błonnik). Nadmierne wysiłki podczas wypróżniania się w przypadku zaparć mogą pogorszyć funkcjonowanie mięśni dna miednicy. Warto pamiętać, że wzmocnienie pęcherza moczowego za pomocą środków tradycyjnych nie jest możliwe.
Profilaktyka nietrzymania moczu u mężczyzn
Ryzyko zaburzeń oddawania moczu można zmniejszyć poprzez odpowiednią dietę (ograniczenie spożycia produktów i napojów drażniących pęcherz moczowy). Inne sposoby zapobiegania nietrzymaniu moczu u mężczyzn mogą obejmować:
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
- rzucenie palenia;
- wczesne leczenie chorób układu moczowego i nerwowego (na przykład w przypadku przewlekłych zaburzeń neurologicznych lub pęcherza neurogennego należy regularnie przyjmować leki przepisane przez lekarza, aby uniknąć powikłań).
Zaleca się również regularne badania profilaktyczne u urologa. W przypadku braku dolegliwości wizyty kontrolne powinny odbywać się nierzadziej niż raz w roku.
Bibliografia
- WebMD. Men With Incontinence: Treating and Managing. https://www.webmd.com/urinary-incontinence-oab/ss/slideshow-male-incontinence
- Cleveland Clinic. Urinary Incontinence: Causes, Leakage, Types & Treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17596-urinary-incontinence
- Mayo Clinic Staff. Urinary incontinence: Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urinary-incontinence/symptoms-causes/syc-20352808
- Mayo Clinic Staff. Urinary incontinence: Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urinary-incontinence/diagnosis-treatment/drc-20352814
- Cleveland Clinic. Male Sling Procedure: Purpose, Risks & Recovery. https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/14330-male-sling-procedure
- Mayo Clinic Staff. Bladder control: Lifestyle strategies ease problems. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/urinary-incontinence/in-depth/bladder-control-problem/art-20046597
- Cleveland Clinic. Foamy Urine: Bubbles, Causes, Diagnosis & What's Normal. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/foamy-urine