Czym jest dysuria?
Dysuria (dyzuria) to stan patologiczny, któremu towarzyszy dyskomfort (kłucie, pieczenie) lub ból podczas oddawania moczu. Objaw ten pojawia się w wyniku kontaktu moczu z podrażnioną lub objętą stanem zapalnym błoną śluzową cewki moczowej. Uczucie dyskomfortu może nasilać się podczas oddawania moczu z powodu skurczu mięśnia wypieracza pęcherza i perystaltyki cewki moczowej, co prowadzi do aktywacji receptorów bólowych i pojawienia się bólu lub pieczenia. Rodzaje dysurii w zależności od objawów:
- częstomocz (częste oddawanie moczu w niewielkich ilościach przy zachowanej lub zmniejszonej całkowitej objętości moczu);
- utrudnione, często bolesne oddawanie moczu;
- nagłe parcie na pęcherz;
- częstomocz nocny (nykturia, częste parcie na mocz w nocy);
- enureza (moczenie nocne);
- zatrzymanie moczu;
- oliguria (rzadkie oddawanie moczu przy przepełnionym pęcherzu).
Dysuria może pojawić się w każdym wieku, ale częściej występuje u osób starszych. Schorzenie jest bardziej powszechne wśród kobiet niż mężczyzn, co wiąże się z anatomicznymi cechami cewki moczowej u kobiet (krótka, szeroka). Do grupy podwyższonego ryzyka należą osoby z cukrzycą, chorobami pęcherza moczowego, a także kobiety w ciąży.
Jakie objawy zwykle towarzyszą bolesnemu oddawaniu moczu?
Bolesnemu oddawaniu moczu zwykle towarzyszy pieczenie, mrowienie lub swędzenie w okolicy krocza. Inne objawy dysurii mogą obejmować:
- ból na początku oddawania moczu (może być związany z zakażeniem układu moczowego);
- ból pod koniec oddawania moczu (może wynikać z problemów z pęcherzem);
- częste parcie na mocz (może być potrzebą pozorną);
- nietrzymanie moczu bez parcia;
- uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza;
- utrudnione oddawanie moczu;
- zmiana charakteru strumienia (może być słaby, przerywany);
- ciemny kolor moczu z nieprzyjemnym zapachem;
- domieszka krwi w moczu;
- wydzielina z cewki moczowej (płynna, wodnista lub gęsta, ropna);
- nudności, wymioty.
Dysurii może towarzyszyć ból w lędźwiach, boku, dolnej części brzucha. Mogą pojawić się dreszcze i wzrost temperatury ciała. Dysurii u kobiet może towarzyszyć swędzenie i pieczenie w pochwie, nasilające się podczas stosunku płciowego. Wystąpić mogą także nietypowe wydzieliny z pochwy o nieprzyjemnym zapachu.
Co najczęściej powoduje ból podczas oddawania moczu?
Przyczynami bólu, pieczenia lub kłucia podczas oddawania moczu u kobiet są często choroby zapalne dróg moczowych (zapalenie pęcherza moczowego, odmiedniczkowe zapalenie nerek). Inne przyczyny dysurii:
- infekcje przenoszone drogą płciową (opryszczka narządów płciowych, rzeżączka, chlamydioza);
- kamica nerkowa (kamienie w układzie moczowym);
- podrażnienie mechaniczne lub chemiczne (np. środkami do higieny intymnej, środkami plemnikobójczymi, irygacją);
- urazy cewki moczowej;
- zwężenie cewki moczowej;
- zmiany hormonalne (np. w okresie menopauzy);
- nowotwory w narządach układu moczowego;
- zapalenie uchyłków (powstawanie niewielkich wypukłości lub woreczków w ściankach jelita).
Ból, pieczenie lub kłucie podczas oddawania moczu mogą pojawić się po zabiegach urologicznych (cystoskopii, cewnikowaniu). Ból podczas oddawania moczu może również wynikać z infekcji pochwy (zapalenie pochwy, grzybica) lub chorób ginekologicznych (np. zapalenie błony śluzowej macicy). Ból podczas oddawania moczu może również wystąpić po chemioterapii lub radioterapii w obrębie miednicy.
Zakażenie układu moczowego
Dysuria spowodowana jest często infekcjami układu moczowego (zapaleniem pęcherza moczowego, zapaleniem cewki moczowej, odmiedniczkowym zapaleniem nerek). W 90% przypadków czynnikiem wywołującym infekcję jest pałeczka okrężnicy (E. coli), która może występować w dolnym odcinku jelita. Wędrując w górę dróg moczowych, bakteria może wywoływać zapalenie cewki moczowej, pęcherza moczowego, a przy dalszym rozprzestrzenianiu się – nerek (odmiedniczkowe zapalenie nerek). Infekcja może być również wywołana przez grzyby chorobotwórcze (na przykład z rodzaju Candida), pasożyty i wirusy.
Ból podczas oddawania moczu spowodowany zakażeniem układu moczowego częściej dotyka kobiet niż mężczyzn, co wynika z anatomicznych cech kobiecego układu moczowo-płciowego. Kobiecy przewód moczowy (cewka moczowa) jest krótszy i szerszy niż męski, co ułatwia przenikanie patogennych mikroorganizmów do pęcherza. Bliskie położenie cewki moczowej względem odbytu również sprzyja przedostawaniu się mikroflory jelitowej do dróg moczowych, zwłaszcza w przypadku nieprzestrzegania zasad higieny intymnej.
Objawy infekcji dróg moczowych zależą od jej rodzaju i nasilenia. Główne objawy chorób układu moczowego mogą obejmować:
- dyskomfort i pieczenie podczas oddawania moczu;
- częste parcie na pęcherz;
- utrudnione oddawanie moczu;
- ciemny, mętny mocz;
- domieszki śluzu lub krwi w moczu;
- ból w dolnej części brzucha, pleców.
Zakażeniu układu moczowego może towarzyszyć podwyższona temperatura ciała, gorączka i dreszcze. W przypadku wystąpienia objawów należy zgłosić się do lekarza w celu postawienia diagnozy.
Zapalenie cewki moczowej
Jedną z przyczyn bolesnego oddawania moczu jest zapalenie cewki moczowej. Chorobie towarzyszyć może podrażnienie i obrzęk cewki moczowej, swędzenie, ból w miednicy oraz dyskomfort podczas stosunku płciowego. Schorzenie to często rozwija się na tle infekcji bakteryjnej. Zapalenie cewki moczowej może również wynikać z przedostania się do niej wirusów lub grzybów. Inne przyczyny zapalenia cewki moczowej mogą obejmować:
- infekcje przenoszone drogą płciową (chlamydioza, rzęsistkowica, opryszczka narządów płciowych);
- nadmierny nacisk na cewkę moczową (np. podczas jazdy na rowerze, jazdy konnej);
- mechaniczne podrażnienie cewki moczowej (spowodowane urazem, cewnikowaniem, aktywnym życiem seksualnym).
Przyczyną zapalenia cewki moczowej może być również reakcja alergiczna na środki higieny intymnej lub barierowe środki antykoncepcyjne. Dzięki wczesnej diagnostyce i leczeniu zapalenia cewki moczowej można zapobiec rozwojowi powikłań (zapalenia pęcherza moczowego, endometriozy). Przewlekła postać tej choroby zwiększa ryzyko zaburzeń funkcji seksualnych i bezpłodności.
Choroby przenoszone drogą płciową
Ból podczas oddawania moczu i utrzymujące się parcie na pęcherz mogą wiązać się z chorobami przenoszonymi drogą płciową (STD) Choroby zakaźne mogą być przenoszone przez płyny ustrojowe (krew, nasienie, wydzielinę pochwową) od zakażonego partnera po stosunku bez zabezpieczenia (pochwowym, analnym lub oralnym) lub poprzez kontakt ze skórą, zwłaszcza w okolicy narządów płciowych. Czynnikami wywołującymi te schorzenia może być ponad 30 różnych bakterii, wirusów, grzybów i pasożytów. Do najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową należą:
- chlamydioza;
- kiła;
- rzeżączka;
- rzęsistkowica;
- wirusowe zapalenie wątroby typu B;
- wirus opryszczki pospolitej;
- wirus brodawczaka ludzkiego;
- HIV.
Do chorób przenoszonych drogą płciową zalicza się również brodawki narządów płciowych i wszy łonowe. W przypadku osłabienia układu odpornościowego mogą rozwinąć się zakażenia bakterią gardnerella vaginalis, ureaplasma i mykoplazma, często przenoszone drogą płciową. Czynnikami wywołującymi te infekcje są bakterie warunkowo chorobotwórcze, występujące w niewielkich ilościach w normalnej mikroflorze.
Choroby przenoszone drogą płciową u kobiet mogą atakować srom, pochwę, macicę i drogi moczowe. Typowe objawy chorób przenoszonych drogą płciową mogą obejmować:
- pieczenie lub ból podczas oddawania moczu;
- swędzenie, obrzęk, zaczerwienienie narządów płciowych;
- ból w dolnej części brzucha;
- żółte, zielone lub brązowe wydzieliny o nieprzyjemnym zapachu;
- dyskomfort w okolicy narządów płciowych podczas stosunku;
- pojawienie się brodawek, kłykcin, owrzodzeń w okolicy zewnętrznych narządów płciowych.
Objawem infekcji przenoszonej drogą płciową może być również wysypka w okolicy zewnętrznych narządów płciowych oraz odbytu. W przypadku wystąpienia objawów chorób przenoszonych drogą płciową należy zgłosić się do ginekologa.
Infekcje i stany zapalne pochwy
Ból i pieczenie podczas lub po oddaniu moczu u kobiet mogą wynikać z infekcji i stanów zapalnych pochwy. Zapalenie pochwy lub zewnętrznych narządów płciowych (zapalenie sromu) może powodować podrażnienie cewki moczowej, co prowadzi do pojawienia się pieczenia i bólu podczas oddawania moczu. Schorzeniom mogą również towarzyszyć swędzenie, zaczerwienienie, obrzęk sromu lub warg sromowych. W przypadku zapalenia pochwy pojawiają się obfite upławy o białym kolorze, a w przypadku zapalenia sromu – żółtym i żółto-zielonym.
Czynnikami wywołującymi infekcje i stany zapalne pochwy mogą być mikroorganizmy chorobotwórcze (chlamydie, gonokoki, rzęsistki, ureaplasmy, mykoplazmy, wirusy opryszczki). Mogą one rozwinąć się w wyniku nieprzestrzegania zasad higieny osobistej, stosunków płciowych bez zabezpieczenia, obniżenia odporności, zmian hormonalnych, alergii, urazów narządów płciowych, a także wskutek przyjmowania antybiotyków. Przy pierwszych objawach infekcji i stanów zapalnych pochwy należy zgłosić się do ginekologa.
Kamienie w układzie moczowym
Przyczyną bolesnego oddawania moczu może być obecność kamieni (złogów) w układzie moczowym. Kamienie moczowe (nerkowe) to twarde złogi z nierozpuszczalnych soli, które mogą tworzyć się w nerkach w wyniku infekcji układu moczowo-płciowego, zaburzeń metabolizmu, nieprawidłowego odżywiania, niedostatecznego spożycia płynów lub siedzącego trybu życia.
Z czasem kamienie mogą zacząć przemieszczać się drogami moczowymi, uszkadzając błonę śluzową moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej, wywołując stan zapalny. Ten stan może wiązać się z bólem, mrowieniem i pieczeniem podczas oddawania moczu, częstą potrzebą opróżnienia pęcherza, krwią w moczu oraz uczuciem „pieczenia w pęcherzu”. Wczesne leczenie choroby pozwala zapobiec jej postępowi i przejściu w postać przewlekłą.
Podrażnienie błony śluzowej lub skóry
Oddawanie moczu może być bolesne z powodu podrażnienia błony śluzowej cewki moczowej, a także zapalenia skóry w okolicy narządów płciowych, które powstają pod wpływem czynników chemicznych lub mechanicznych. Przyczyny powodujące podrażnienie błony śluzowej lub skóry:
- stosowanie agresywnych środków do higieny intymnej (żele zapachowe, mydła z dodatkiem substancji zapachowych);
- stosowanie środków plemnikobójczych, lubrykantów zawierających składniki drażniące;
- częste płukanie pochwy;
- noszenie ciasnej lub syntetycznej bielizny.
Podrażnienie dróg moczowych może wynikać z mechanicznego tarcia podczas stosunku płciowego lub długotrwałej aktywności fizycznej (np. biegania, jazdy na rowerze lub jazdy konnej). Niezakaźna dysuria może rozwinąć się wskutek nadużywania pikantnych potraw lub alkoholu.
Zapalenie pęcherza moczowego
Zapalenie pęcherza moczowego jest powszechną infekcją dolnych dróg moczowych, która może powodować dysurię. Schorzenie to często wynika z infekcji bakteryjnej, której sprawcami mogą być pałeczki okrężnicy, paciorkowce, gronkowce i enterokoki. Bakterie przedostają się do pęcherza głównie drogą wstępującą – przez cewkę moczową, do czego może dojść w przypadku nieprzestrzegania zasad higieny osobistej. Zapalenie pęcherza moczowego częściej diagnozuje się u kobiet niż u mężczyzn ze względu na cechy anatomiczne. Inne przyczyny zapalenia pęcherza moczowego:
- kamienie nerkowe;
- niekontrolowane przyjmowanie niektórych leków;
- reakcje alergiczne na środki higieny intymnej;
- wyziębienie;
- osłabienie odporności;
- stosowanie diafragm i środków plemnikobójczych;
- wrodzone wady układu moczowego.
Zapalenie pęcherza moczowego może wystąpić jako powikłanie cukrzycy. Ryzyko wystąpienia zapalenia pęcherza wzrasta w czasie ciąży, a także w okresie menopauzy.
Charakterystycznym objawem zapalenia pęcherza moczowego jest bolesne oddawanie moczu. Inne objawy zapalenia pęcherza moczowego mogą obejmować:
- częste oddawanie moczu;
- nietrzymanie moczu;
- ciemny, mętny mocz o nieprzyjemnym zapachu;
- domieszka krwi w moczu;
- dyskomfort w okolicy miednicy, pleców lub w boku.
Zapalenie pęcherza moczowego może również rozwinąć się w wyniku wahań poziomu estrogenu i progesteronu w zależności od momentu cyklu miesiączkowego. Zaostrzenie procesu zapalnego, kiedy oddawanie moczu jest bardzo bolesne, może wystąpić przed miesiączką lub w trakcie owulacji. Wczesna diagnostyka i leczenie zapalenia pęcherza pozwolą zapobiec powikłaniom (np. rozprzestrzenieniu się infekcji na nerki). Przy pierwszych objawach choroby należy umówić się na wizytę u urologa lub ginekologa.
Zabiegi medyczne lub leki
U kobiet i dziewcząt ból podczas oddawania moczu może pojawić się po zabiegach medycznych lub po zażyciu leków. Podrażnienie mechaniczne (na przykład podczas cewnikowania pęcherza lub cystoskopii) powoduje uraz cewki moczowej. Niektóre leki (na przykład preparaty stosowane w chemioterapii) mogą wywoływać stan zapalny dróg moczowych, co wiąże się z dyskomfortem podczas oddawania moczu.
Kiedy ból podczas oddawania moczu jest uważany za niepokojący objaw?
Ból podczas oddawania moczu jest uważany za niepokojący objaw, który może wskazywać na rozwój chorób zapalnych dróg moczowych, infekcji przenoszonych drogą płciową lub kamicy moczowej. W celu uzyskania diagnozy należy umówić się do ginekologa.
Podczas wizyty lekarz zbiera wywiad (informacje o dolegliwościach, objawach, stylu życia, aktywności seksualnej, przebytych chorobach, przyjmowanych lekach) i przeprowadza badanie fizykalne. W celu zdiagnozowania bólu podczas oddawania moczu mogą być wskazane badania moczu, krwi, USG narządów miednicy mniejszej i nerek.
Jakie badania może zlecić lekarz, jeśli pacjentka odczuwa ból podczas oddawania moczu?
Jeśli pacjentka odczuwa ból podczas oddawania moczu, lekarz może zlecić ogólne badania moczu i krwi oraz posiew bakteryjny moczu. W przypadku podejrzenia infekcji przenoszonych drogą płciową wskazane może być badanie mikroskopowe wymazu z pochwy lub test PCR (analiza wymazu z błony śluzowej narządów płciowych), pozwalające wykryć obecność patogenów chorób przenoszonych drogą płciową przy braku pierwotnych objawów infekcji.
Jak leczy się bolesne oddawanie moczu?
Strategia leczenia bolesnego oddawania moczu jest ustalana przez lekarza w zależności od przyczyny tego objawu, z uwzględnieniem wyników badań. Leczenie farmakologiczne dysurii może obejmować:
- leki przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze;
- leki przeciwzapalne;
- leki hormonalne;
- leki przeciwbólowe, spazmolityki;
- leki moczopędne.
Jeśli stan jest spowodowany zakażeniem układu moczowego lub infekcją przenoszoną drogą płciową, może być wskazana terapia antybiotykowa. W przypadku leczenia kamicy nerkowej lekarz może przepisać leki wspomagające wydalanie kamieni z nerek.
Oprócz leczenia farmakologicznego należy dbać o odpowiednie nawodnienie organizmu (należy pić co najmniej dwa do trzech litrów płynów dziennie). Inne zalecenia dotyczące leczenia bolesnego oddawania moczu mogą obejmować:
- przestrzeganie zasad higieny intymnej;
- stosowanie środków do higieny intymnej bez agresywnych składników (substancji zapachowych, aromatów);
- noszenie bielizny z naturalnych tkanin;
- utrzymywanie narządów płciowych w stanie suchym;
- zbilansowaną dietę zawierającą odpowiednią ilość białka, tłuszczów i węglowodanów;
- ograniczenie spożycia kawy i napojów gazowanych;
- rezygnację z alkoholu;
- odpowiednią aktywność fizyczną;
- stosowanie barierowych metod antykoncepcyjnych;
- zaniechanie używania cudzych przyborów higienicznych (gąbek, ręczników);
- unikanie irygacji pochwy.
W celu zapobiegania dysurii należy poddawać się regularnym badaniom nie rzadziej niż raz w roku. W przypadku pojawienia się dolegliwości należy w odpowiednim czasie zgłosić się do lekarza.
Jak złagodzić bóle przy oddawaniu moczu w warunkach domowych?
W złagodzeniu bólu podczas oddawania moczu w warunkach domowych może pomóc ciepły okład lub termofor, który należy przyłożyć do dolnej części brzucha. W celu zmniejszenia objawów wskazane mogą być również kąpiele siedzące w ciepłej wodzie o temperaturze około 40°C. Pod wpływem ciepła zmniejszają się skurcze pęcherza moczowego i nasilenie bólu.
Picie dużej ilości płynów pomaga zwiększyć objętość moczu, zmniejszając jego stężenie, co pozwala tymczasowo złagodzić pieczenie w cewce moczowej, zmniejszyć podrażnienie pęcherza i złagodzić ból. Odpowiednie nawodnienie sprzyja również usuwaniu bakterii z dróg moczowych. Aby zmniejszyć ból podczas oddawania moczu, można przyjmować leki przeciwbólowe lub przeciwskurczowe przepisane przez lekarza.
