+48 800 003 033

Zapalenie trzustki: rodzaje, objawy i zapobieganie

Zapalenie trzustki: rodzaje, objawy i zapobieganie
gastroenterologia
Czytać 7 minut Opublikowano: 04 December 2023 1042
Gdy dochodzi do rozwoju zapalenia trzustki, organ ten wydziela do krwi hormony (insulinę i glukagon), które biorą udział w metabolizmie cukru we krwi. Zapalenie trzustki prowadzi zatem do zaburzeń trawienia i rozwoju cukrzycy.

Na czym polega zapalenie trzustki?

Zapalenie trzustki wywołane jest uszkodzeniem komórek tego narządu. Trzustka wydziela enzymy trawienne do jelita cienkiego, wspomagając trawienie węglowodanów, białek i tłuszczów.

Przyczyny rozwoju zapalenia trzustki

Zapalenie trzustki rozwija się na skutek uszkodzenia komórek, które może być spowodowane różnymi czynnikami. Najczęstsze przyczyny rozwoju zapalenia trzustki to:

  • zaburzenia metabolizmu;
  • mechaniczne uszkodzenie trzustki;
  • infekcje;
  • zaburzenia układu odpornościowego.

Zapalenie trzustki rozwija się także na skutek nadużywania alkoholu, palenia tytoniu lub wysokiego stężenia wapnia w organizmie (hiperkalcemii). W trakcie metabolizmu alkoholu i nikotyny powstają wolne rodniki, które uszkadzają komórki. Z kolei gdy występuje hiperkalcemia, enzymy trzustkowe (amylaza, proteaza, lipaza) krystalizują się i tworzą twarde kamienie, które uszkadzają przewody trzustkowe. Zapalenie trzustki może rozwinąć się na skutek zaburzeń czynności wątroby i pęcherzyka żółciowego. Inną przyczyną mogą być infekcje wirusowe (wirusowe zapalenie wątroby typu B, zapalenie ślinianki przyusznej) i choroby autoimmunologiczne (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego).

Niekiedy zapalenie trzustki może rozwinąć się jako powikłanie innych schorzeń przewodu pokarmowego: zapalenia żołądka lub chorób zakaźnych jelit. Taka postać zapalenia trzustki nazywana jest reaktywną, ponieważ w tym przypadku stan zapalny rozwija się szybciej niż przy innych formach zapalenia trzustki.

Rodzaje zapalenia trzustki

Wyróżnia się ostrą i przewlekłą postać zapalenia trzustki. Istnieje także rzekomoguzkowe zapalenie trzustki, w którym dochodzi do zwiększenia rozmiaru trzustki na skutek stanu zapalnego. Powiększona trzustka zaczyna uciskać sąsiednie narządy, utrudniając ich prawidłowe funkcjonowanie.

Ostre zapalenie trzustki jest spowodowane znacznym uszkodzeniem trzustki przez kamienie żółciowe, które powstały w wyniku kamicy żółciowej i nadużywania alkoholu. Z tego powodu ostra postać zapalenia trzustki występuje częściej u osób dorosłych. Jeśli nie zostanie wdrożone odpowiednie leczenie, ostre zapalenie trzustki może przejść w formę przewlekłą.

W przebiegu przewlekłej formy zapalenia w trzustce tworzą się blizny, z powodu których organ może przestać prawidłowo funkcjonować. Często przewlekłe zapalenie trzustki rozwija się na tle chorób genetycznych i autoimmunologicznych  (na przykład mukowiscydozy), które związane są z dysfunkcją gruczołów dokrewnych.

Objawy zapalenia trzustki

Objawy zapalenia trzustki zależą od postaci choroby. Postać ostra objawia się ostrym bólem w lewej górnej części brzucha, a przy postaci przewlekłej objawy mogą w ogóle nie występować. Najczęstsze objawy zapalenia trzustki to:

  • ból w górnej części brzucha, który promieniuje do pleców;
  • nudności lub wymioty;
  • niestrawność;
  • czkawka.

W odpowiedzi na stan zapalny, często dochodzi do wzrostu temperatury ciała. Podobne objawy (nudności, wymioty, gorączka, ból brzucha) daje zapalenie pęcherzyka żółciowego. Dlatego należy skonsultować się z gastroenterologiem, który będzie w stanie rozróżnić te schorzenia. Lekarz może zalecić badania krwi (biochemiczne, próby wątrobowe), USG wątroby, RTG wątroby i dróg żółciowych.

Ostre zapalenie trzustki

Oprócz silnych bólów brzucha, ostre zapalenie trzustki objawia się znacznym wzrostem stężenia enzymów trzustkowych: trypsyny (rozkłada białka), lipazy (rozkłada tłuszcze) i amylazy (rozkłada węglowodany). Większość przypadków zapalenia trzustki objawia się łagodnym obrzękiem – nie dochodzi do martwicy trzustki, a objawy ustępują w ciągu kilku dni. Czasami jednak rozwija się martwicze zapalenie trzustki i dochodzi do zaburzeń funkcji układu sercowo-naczyniowego, płuc lub nerek. W takim przypadku należy wezwać karetkę pogotowia, gdy pojawią się pierwsze objawy zapalenia trzustki (silny ból brzucha, wymioty), ponieważ nieleczone ostre zapalenie trzustki może przekształcić się w postać ropną i doprowadzić do śmierci.

Przewlekłe zapalenie trzustki

W przewlekłym zapaleniu trzustki dochodzi do bliznowacenia tkanki gruczołowej, co stopniowo pogarsza funkcjonowanie narządu. Charakterystycznym objawem przewlekłego zapalenia trzustki jest występowanie tłustych stolców o nieprzyjemnym zapachu (biegunka tłuszczowa). 

Częstym powikłaniem przewlekłego zapalenia trzustki jest cukrzyca. Na skutek długotrwałego stanu zapalnego trzustki i zwiększenia jej rozmiarów można zaobserwować zmiany anatomiczne: zwężenie światła przewodu żółciowego i sąsiednich struktur (dwunastnicy i okrężnicy), powstawanie torbieli rzekomych w trzustce.

Zaostrzenie zapalenia trzustki

Częste przejadanie się, stres i nadużywanie alkoholu mogą nasilać przewlekłe zapalenie trzustki. Typowe objawy ataku zapalenia trzustki to nudności lub wymioty, silne wzdęcia i uczucie ciężkości oraz biały nalot na języku. Atak zapalenia trzustki może być wywołany przez długotrwałe spożywanie alkoholu, operację w obrębie jamy brzusznej, kamienie w pęcherzyku żółciowym i jego przewodach.

Zapalenie trzustki u dzieci

Zapalenie trzustki u dzieci występuje rzadko. Powszechną przyczyną zapalenia trzustki u dzieci są urazy lub nieprawidłowości genetyczne (mukowiscydoza, dziedziczne zaburzenia gruczołów wydzielania zewnętrznego).

Sposoby leczenia zapalenia trzustki

Leczenie zapalenia trzustki w ostrej postaci jest objawowe i ma na celu zapobieganie powikłaniom. Gastroenterolog może przepisać inhibitory proteazy (enzymy, które rozkładają białka) i hormony hamujące wydzielanie trzustkowe. Leki te zmniejszają ilość enzymów, które uszkadzają komórki i nasilają stan zapalny. Schemat leczenia ustala się indywidualnie na podstawie wyników badań laboratoryjnych (biochemicznych badań krwi, prób wątrobowych, USG wątroby).

Leki na przewlekłe zapalenie trzustki przyjmuje się w celu zmniejszenia bólu, usprawnienia trawienia i unormowania gospodarki hormonalnej. Enzymy i preparaty witaminowe dobierane są indywidualnie. W celu leczenia niewydolności hormonalnej lekarz zwykle zaleca odpowiednią dietę i podawanie insuliny (w przypadku cukrzycy).

Odżywianie przy zapaleniu trzustki

Żywienie przy zapaleniu trzustki planuje się tak, aby uniknąć niedoborów składników odżywczych, zapobiec rozwojowi cukrzycy, nadciśnienia i wysokiego poziomu cholesterolu LDL. Właściwa dieta pomoże również zmniejszyć częstotliwość ataków zapalenia trzustki.

Produkty niedozwolone przy zapaleniu trzustki

Grupa produktów

Przykłady produktów

Mięso

Kaczka, wieprzowina, jagnięcina i wołowina, pieczony kurczak ze skórką

Ryby

Iwasi, sieja, sajra, omul, halibut, śledź, miętus, czawycza (łosoś królewski), makrela

Produkty mleczne

Tłuste jogurty i sery, twaróg, mleko, domowa śmietana

Wyroby cukiernicze

Ciasta, ciastka, pączki, słodkie desery

Owoce

Cytryny, pomarańcze, limonki, grejpfruty, kiwi, ananas, maliny, żurawina, czerwone porzeczki

Fast food i przekąski

Chipsy, sucharki, frytki, nuggetsy, kalmary i krewetki smażone w głębokim tłuszczu

Sosy i marynaty

Tłuste i pikantne marynaty i sosy (zwłaszcza te kupione w sklepie)

Napoje

Alkohol, napoje zawierające kofeinę i słodkie napoje gazowane

Zaleca się spożywanie odpowiedniej ilości białka i węglowodanów oraz minimalnej ilości tłuszczów (do 60 g dziennie). Potrawy powinny być pieczone, gotowane w wodzie lub na parze.

Dieta przy ostrym zapaleniu trzustki powinna zawierać pokarmy lekkostrawne, które nie wywołują podrażnień: świeże owoce i warzywa, mleko roślinne, niskotłuszczowe fermentowane produkty mleczne, ryż, tofu, pieczywo pełnoziarniste i kasze. Dieta przy przewlekłym zapaleniu trzustki obejmuje pokarmy o niskiej zawartości tłuszczu, owoce, warzywa (przy zapaleniu trzustki można jeść pomidory, ogórki, marchew, kapustę), produkty pełnoziarniste. Przy zapaleniu trzustki można jeść zarówno świeże, jak i mrożone warzywa.

Gastroenterologia w Doctorpro Wrocław

Zapalenie trzustki: rodzaje, objawy i zapobieganie
Adres
ul. Gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, 40, 50-457 Wrocław, Polska
Nr telefonu
Harmonogram
Pn-Pt: 8:00-20:00
Sob: 8:00-15:00

Popularne pytania

Jak odróżnić zapalenie trzustki od zapalenia żołądka?

Zapalenie żołądka to stan zapalny błony śluzowej tego narządu. Ból nie jest tak długotrwały jak w przypadku zapalenia trzustki, jest zlokalizowany w górnej części brzucha i pojawia się bezpośrednio po jedzeniu. Przy zapaleniu trzustki ból w jamie brzusznej może promieniować do pleców i nie ma związku z posiłkami.

Czy można wyleczyć przewlekłe zapalenie trzustki?

Przewlekłego zapalenia trzustki nie można całkowicie wyleczyć, gdyż ma ono często podłoże genetyczne i immunologiczne. Zazwyczaj lekarz przepisuje pacjentowi leki, które zmniejszają ból, wspomagają trawienie i regulują gospodarkę hormonalną.

Jakie owoce można jeść przy zapaleniu trzustki?

Przy zapaleniu trzustki można spożywać owoce w umiarkowanych ilościach. Pomogą one zmniejszyć stan zapalny i uzupełnić witaminy. Pomimo faktu, że banany zawierają dużo cukru, ich spożycie przy zapaleniu trzustki polepsza trawienie dzięki wysokiej zawartości błonnika.

Jak można złagodzić atak zapalenia trzustki?

W przypadku zaostrzenia zapalenia trzustki ważne jest, aby nie stosować samoleczenia i skonsultować się z lekarzem. Po badaniach gastroenterolog może zalecić stosowanie środków przeciwbólowych, które poprawią samopoczucie pacjenta.

Czego nie należy robić przy zapaleniu trzustki?

W przypadku zapalenia trzustki nie należy spożywać pokarmów, które mogą nasilać stan zapalny. Nie wolno jeść smażonych, pikantnych potraw ani słodkich napojów gazowanych. Jedzenie nie powinno być zbyt zimne ani zbyt gorące. Przy zapaleniu trzustki można jeść jajka, ale bez żółtka.

Aby nie podrażniać tkanki trzustki, nie zaleca się picia kawy ani silnie gazowanej wody mineralnej. Można za to pić herbatę.

Można spożywać umiarkowane ilości miodu i owoców. Dozwolone są również fermentowane produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu (kefir, jogurt). Mleko przy zapaleniu trzustki zaleca się spożywać wyłącznie jako dodatek do owsianki i kasz.

5 of 5 na podstawie 1 ocena
Zapalenie trzustki: rodzaje, objawy i zapobieganie
Autor
Tkachenko Marina
Lekarz ogólny. Siedem lat doświadczenia.

Zadaj pytanie gastroenterologowi
«Doctorpro»

Inne artykuły na ten temat

Artykuły powiązane:

Komentarze

Dodaj komentarz

Sabina 2 miesiące temu
Dzień dobry. Mam przewlekłe zapalenie trzustki – czy muszę przyjmować suplementy enzymatyczne? I o jakich porach należy je przyjmować?
Odpowiedz
Tkachenko Marina
Tkachenko Marina
2 miesiące temu
Dzień dobry. Tylko lekarz może przepisać preparaty enzymatyczne, gdy trzustka zaczyna syntetyzować zbyt mało enzymów trawiennych. Przed przepisaniem enzymów gastroenterolog zleca badania amylazy, lipazy, glukozy i insuliny. Enzymy są potrzebne, aby utrzymać prawidłowe trawienie.
Maria 2 miesiące temu
Dzień dobry. Jakie warzywa można spożywać przy zapaleniu trzustki i dlaczego?
Odpowiedz
Tkachenko Marina
Tkachenko Marina
2 miesiące temu
Dzień dobry. W przypadku zapalenia trzustki można jeść świeże lub mrożone warzywa. Warzywa zawierają dużo błonnika i pomagają polepszyć trawienie.
Jarosław 2 miesiące temu
Witam, dlaczego przy zapaleniu trzustki występuje biegunka? Czy jest to objaw jakiegoś powikłania?
Odpowiedz
Tkachenko Marina
Tkachenko Marina
2 miesiące temu
Dzień dobry. Zarówno ostre, jak i przewlekłe zapalenie trzustki może powodować, że trzustka produkuje mniej enzymów potrzebnych do rozkładania i przetwarzania składników odżywczych dostarczanych z pożywieniem. Oprócz biegunki, na tle zapalenia trzustki obserwuje się utratę masy ciała na skutek niedostatecznego trawienia pokarmów.
Helena 2 miesiące temu
Dzień dobry, czy przy zapaleniu trzustki zmienia się kolor stolca? Czy zielony kał jest objawem zapalenia trzustki?
Odpowiedz
Tkachenko Marina
Tkachenko Marina
2 miesiące temu
Dzień dobry. Kał przy zapaleniu trzustki często ma bladożółte zabarwienie i tłustą konsystencję ze względu na fakt, że tłuszcze są słabo trawione przez organizm. Z powodu zapalenia trzustki pokarm często zbyt szybko przechodzi przez jelita, co skutkuje jasnym kolorem kału.
Marek 2 miesiące temu
Witam. Dlaczego przy zapaleniu trzustki język pokrywa się białym nalotem? Czy na podstawie tego objawu można już postawić diagnozę?
Odpowiedz
Tkachenko Marina
Tkachenko Marina
2 miesiące temu
Dzień dobry. Z reguły język pokrywa się nalotem na skutek nadmiernego wzrostu drożdżaków (kandydozy). Patologiczne rozmnażanie mikroorganizmów jest spowodowane osłabieniem układu odpornościowego.
Administratorem danych osobowych jest DOCTORPRO POLAND SP. Z O.O. z siedzibą w Łodzi oraz DOCTORPRO WROCLAW SP. Z O.O. z siedzibą we Wrocławiu. Niniejsza strona internetowa używa plików „cookies” w celach określonych w Polityce plików cookies, w szczególności w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania strony oraz dostosowania wyglądu strony do indywidualnych preferencji użytkowników (personalizacja).
Kliknij „Akceptuję” jeżeli zgadzasz się na użycie plików „cookies” do celów opisanych w Polityce plików cookies. Możesz również nie wyrazić zgody na użycie plików „cookies”. Wyłączenie plików cookies może spowodować trudności w korzystaniu ze strony.
Formularz kontaktowy
Klikając na "Wyślij" wyrażasz zgodę na przetwarzanie danych osobowych i akceptujesz warunki polityki prywatności umowy użytkownika umowy użytkownika
Превышен лимит запросов. Попробуйте через 5 мин.

Pliki cookie - szczegóły

Cookies systemowe
Cookies systemowe są niezbędne do uruchomienia podstawowych funkcji tej strony – formularzy zgłoszeniowych, ocen artykułów itp. Te pliki cookie nie przechowują żadnych danych osobowych
Funkcjonalne pliki cookies
Marketingowe pliki cookies