Jakie choroby przenoszą się drogą płciową i jak im zapobiegać?

Czym są choroby przenoszone drogą płciową?

Choroby przenoszone drogą płciową (STD/STI) to grupa chorób zakaźnych, które przenoszą się podczas niezabezpieczonego kontaktu seksualnego między osobą zakażoną a zdrową. Do zakażenia chorobami wenerycznymi może dojść podczas stosunku pochwowego, analnego i oralnego, a także poprzez kontakt ze skórą, krwią i śliną.

Jakie choroby przenoszą się podczas stosunku płciowego?

Obecnie znanych jest ponad 30 chorób przenoszonych drogą płciową, spośród których cztery są nieuleczalne: wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), ludzki wirus niedoboru odporności (HIV) oraz opryszczka pospolita. Lista chorób przenoszonych drogą płciową:

• bakteryjne (chlamydioza, kiła, rzeżączka);
• wirusowe (HPV, HIV, wirus opryszczki, wirusowe zapalenie wątroby typu B i C);
• grzybicze (kandydoza);
• pasożytnicze (rzęsistkowica, wszy łonowe).

Wyróżnia się również bakterie warunkowo chorobotwórcze (ureaplazmy, mykoplazmy i gardnerelle), które występują w niewielkich ilościach w normalnej mikroflorze i nie powodują objawów w przypadku dobrej odporności. Wymagają one leczenia jedynie przy osłabieniu układu odpornościowego, w wyniku którego liczba bakterii wzrasta, powodując m.in. swędzenie i pieczenie pochwy.

Jak objawiają się choroby przenoszone drogą płciową?

U mężczyzn choroby przenoszone drogą płciową dotykają cewkę moczową, jądra i ich przydatki oraz gruczoł krokowy, a u kobiet – pochwę i srom, szyjkę macicy, macicę oraz drogi moczowe. Możliwe objawy chorób przenoszonych drogą płciową:

• dyskomfort i ból w okolicy narządów płciowych podczas stosunku;
• obrzęk błon śluzowych zewnętrznych narządów płciowych;
• swędzenie, pieczenie i mrowienie narządów płciowych;
• krwawienia międzymiesiączkowe;
• krwiste wydzieliny podczas stosunku lub po nim;
• powiększenie i bolesność węzłów chłonnych (zwłaszcza pachwinowych);
• pojawienie się narośli (brodawek, kłykcin kończystych) w okolicy narządów płciowych;
• utrudnione lub częste oddawanie moczu.

Chlamydioza i rzeżączka mogą powodować zapalenie błony śluzowej dróg moczowo-płciowych i pęcherza moczowego. Zapalenie wywołane chorobami przenoszonymi drogą płciową może prowadzić do objawów charakterystycznych dla zapalenia pęcherza (np. bólu podczas oddawania moczu, dyskomfortu w dolnej części brzucha).

U kobiet mogą pojawić się upławy o nieprzyjemnym zapachu. W przypadku grzybicy (kandydozy) występują białe, gęste upławy o konsystencji twarogu, a w przypadku infekcji bakteryjnych (np. chlamydiozy) – żółte lub zielone. Wystąpienie wymienionych objawów u kobiet jest wskazaniem do konsultacji z ginekologiem.

Objawy chorób przenoszonych drogą płciową u mężczyzn mogą obejmować przedwczesny lub bolesny wytrysk, wysypkę o brązowym lub czerwonym kolorze, pęcherze na penisie lub wokół odbytu. W przypadku chorób wenerycznych u mężczyzn może również pojawić się wydzielina z cewki moczowej o barwie białej, przezroczystej, zielonej i żółtej.

W zależności od rodzaju choroby wenerycznej u pacjenta mogą wystąpić różne dodatkowe objawy: biegunka, bóle mięśni, podwyższona temperatura, dreszcze, ból w okolicy odbytu, nasilający się podczas wypróżniania. Zapalenie wątroby może powodować zażółcenie skóry i białek oczu oraz utratę wagi, natomiast chlamydioza – przezroczystą lub żółtą wydzielinę z oczu, nadwrażliwość na światło, łzawienie, uczucie „piasku” w oczach oraz ból gardła.

Kiedy pojawiają się pierwsze objawy chorób przenoszonych drogą płciową?

Choroby przenoszone drogą płciową ujawniają się po upływie okresu inkubacji (czasu, jaki upłynął od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów).

Pomimo określonego okresu inkubacji u wielu kobiet i mężczyzn infekcje przenoszone drogą płciową mają przebieg bezobjawowy. W przypadku pojawienia się charakterystycznych dolegliwości mężczyźni powinni zgłosić się do urologa, a kobiety – do ginekologa.

Czy infekcje przenoszone drogą płciową mogą przebiegać bezobjawowo?

Choroby przenoszone drogą płciową mogą mieć przebieg bezobjawowy lub charakteryzować się słabo wyrażonymi objawami, a także dolegliwościami, które ujawniają się wyłącznie podczas stosunku płciowego lub po nim. Infekcje przenoszone drogą płciową, które mogą przebiegać bezobjawowo:

• wirus brodawczaka ludzkiego;
• opryszczka narządów płciowych;
• kiła, chlamydioza i rzeżączka;
• ludzki wirus niedoboru odporności.

Bezobjawowy przebieg chorób wenerycznych u kobiet i mężczyzn może wynikać ze specyfiki funkcjonowania układu odpornościowego. W celu wczesnego wykrycia infekcji zaleca się regularne (co najmniej raz w roku) wykonywanie badań w kierunku chorób wenerycznych w przypadku kontaktów bez zabezpieczenia z nowymi partnerami seksualnymi.

Jakie rodzaje stosunków seksualnych sprzyjają zakażeniu chorobami przenoszonymi drogą płciową?

Zakażenie infekcją jest możliwe podczas każdego rodzaju stosunku, niezależnie od tego, czy dochodzi do penetracji. Rodzaje stosunków seksualnych, sprzyjające zakażeniu chorobami przenoszonymi drogą płciową:

• stosunek pochwowy z penetracją (wprowadzenie penisa do pochwy). Zakażenie jest możliwe nawet przy niepełnym wprowadzeniu penisa lub braku ejakulacji;
• seks analny z penetracją (wprowadzenie penisa do odbytu). Ryzyko zakażenia jest wyższe ze względu na możliwość uszkodzenia błony śluzowej odbytu (ze względu na jej cienkość) i przedostania się bakterii;
• seks oralny (fellatio, cunnilingus i anilingus). Bakterie mogą występować w nasieniu, wydzielinie pochwowej i krwi. Ryzyko zakażenia podczas seksu oralnego wzrasta w przypadku obecności skaleczeń, ran lub owrzodzeń w jamie ustnej lub na wargach, w okolicy narządów płciowych, krocza lub odbytu;
• stymulacja palcami (łechtaczki, pochwy, penisa lub odbytu). Ryzyko zakażenia jest niewielkie, jednak wzrasta w przypadku obecności ran i skaleczeń na skórze.

Chorobami przenoszonymi drogą płciową można się również zarazić poprzez kontakt z zakażonymi odchodami (na przykład w przypadku niedostatecznego oczyszczenia jelit przed seksem analnym). Kontakt z kałem podczas stosunku płciowego może prowadzić do zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu A.

Czy można zarazić się chorobą przenoszoną drogą płciową bez stosunku płciowego?

Choroby przenoszone drogą płciową mogą być przenoszone poprzez różne płyny ustrojowe (np. nasienie, wydzielinę pochwową, ślinę, krew). Sposoby zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową bez stosunku płciowego:

• kontakt skórny (opryszczka, HPV). Do zakażenia dochodzi w wyniku dotknięcia brodawek, kłykcin, owrzodzeń, a także w wyniku kontaktu z wydzieliną z pęcherzy na skórze;
• łożysko (kiła, HIV). Przeniesienie infekcji w czasie ciąży następuje przez łożysko (narząd łączący kobietę z płodem);
• poród (rzeżączka, chlamydioza, wirusowe zapalenie wątroby typu B). Przechodząc przez drogi rodne, dziecko ma kontakt z aktywnymi ogniskami zakażenia (wysypką, owrzodzeniami, pęcherzami) w okolicy narządów płciowych matki;
• karmienie piersią (HIV). Przenoszenie wirusa podczas karmienia piersią wynika z obecności patogennych mikroorganizmów w mleku. Karmienie piersią w przypadku opryszczki, kiły, rzęsistkowicy i rzeżączki jest dozwolone pod warunkiem przestrzegania zaleceń lekarza (na przykład podczas leczenia lekami przeciwbakteryjnymi);
• krew (np. wirusowe zapalenie wątroby typu B i C). Do zakażenia może dojść podczas transfuzji lub oddawania krwi, leczenia stomatologicznego, wspólnego używania igieł, a także w przypadku przedostania się zakażonej krwi do ran i skaleczeń;
• ślina (opryszczka, wirus cytomegalii). Przenoszenie bakterii i wirusów następuje podczas całowania lub w przypadku obecności owrzodzeń i pęcherzy w jamie ustnej, z których mikroorganizmy chorobotwórcze przedostają się do śliny.

W wyniku kontaktu z ubraniami, ręcznikami lub pościelą osoby zakażonej może dojść do przeniesienia wszy łonowych. Zakażenie chorobami wenerycznymi jest również możliwe w przypadku niedostatecznego oczyszczenia zabawek erotycznych przed użyciem bezpośrednio po kontakcie z zakażonym partnerem.

Czy choroby weneryczne mogą przenosić się podczas transfuzji krwi?

STD/STI mogą być przenoszone podczas transfuzji krwi w przypadku użycia niesprawdzonej krwi od dawcy lub wielokrotnego używania jednej strzykawki. Poprzez krew można zarazić się wirusem HIV, wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C oraz kiłą.

Czy można zarazić się chorobą przenoszoną drogą płciową po wizycie w saunie lub na basenie?

Zarażenie się chorobą przenoszoną drogą płciową podczas korzystania z basenów i sauny, pod warunkiem braku stosunku płciowego w tych miejscach, jest praktycznie niemożliwe. Mikroorganizmy chorobotwórcze wywołujące choroby przenoszone drogą płciową występują w dużym stężeniu w płynach ustrojowych człowieka, a po przedostaniu się do wody lub na powierzchnie (wanny, ławki) – praktycznie natychmiast giną. Ponadto w basenach stosuje się chlor do dezynfekcji wody, a w saunach środki dezynfekujące, co sprowadza ryzyko zakażenia do minimum.

Czy można zarazić się chorobą przenoszoną drogą płciową poprzez kontakt z deską sedesową?

Badania wskazują, że zarażenie się chorobami wenerycznymi poprzez przypadkowy kontakt z przedmiotami codziennego użytku (deskami sedesowymi, klamkami, sztućcami) jest niemożliwe. Brak ryzyka zakażenia wynika z tego, że bakterie i wirusy nie są w stanie przetrwać poza organizmem człowieka.

Czy można zarazić się chorobą przenoszoną drogą płciową w gabinetach kosmetycznych, salonach manicure i studiach tatuażu?

Prawdopodobieństwo zarażenia się chorobą przenoszoną drogą płciową podczas zabiegów kosmetycznych, manicure i wykonywania tatuaży jest minimalne. Przy prawidłowej dezynfekcji narzędzi za pomocą środków dezynfekujących przeniesienie wirusa lub bakterii jest praktycznie niemożliwe.

Jakie badania należy wykonać, aby wykryć choroby przenoszone drogą płciową?

Rodzaj badania określa lekarz prowadzący w zależności od objawów choroby u pacjenta. Możliwe badania w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową:

• badanie moczu. Pacjent dostarcza próbkę moczu pobraną rano do laboratorium lub ośrodka medycznego; badanie moczu może być zlecone w celu zdiagnozowania rzeżączki i rzęsistkowicy;
• badanie krwi. Badanie PCR w diagnostyce chorób przenoszonych drogą płciową polega na pobraniu krwi z żyły i jest stosowane w przypadku podejrzenia opryszczki, wczesnego stadium kiły lub zakażenia wirusem HIV;
• wymaz. Próbki wydzieliny pobiera się z pochwy lub szyjki macicy u kobiet, z cewki moczowej lub prącia u mężczyzn; wymaz może być zlecony w przypadku opryszczki, rzeżączki, wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) i chlamydiozy;
• punkcja lędźwiowa. Polega na pobraniu płynu mózgowo-rdzeniowego poprzez wprowadzenie cienkiej igły między dwa kręgi. Jest zalecana w późnym stadium kiły lub w przypadku podejrzenia zakażenia opryszczkowym zapaleniem mózgu bądź rdzenia kręgowego.

Kobietom zaleca się, aby na dzień przed wykonaniem wymazu i badania moczu zrezygnowały ze stosowania środków dopochwowych (np. kremów) oraz płukania pochwy ze względu na ryzyko zmiany mikroflory i zafałszowania wyników. Przed punkcją lędźwiową może być konieczne opróżnienie pęcherza moczowego.

Można również wykonać szybki test na choroby przenoszone drogą płciową, który polega na nakłuciu palca i naniesieniu kropli krwi na pasek testowy, pobraniu wymazu z jamy ustnej lub pobraniu próbki moczu. Możliwość zastosowania testu domowego zaleca się omówić z lekarzem prowadzącym, ponieważ należy znać rodzaj płynu biologicznego, w którym można wykryć czynnik chorobotwórczy.

Co obejmuje kompleksowe badanie w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową?

Kompleksowe badanie polega na pobraniu krwi w celu wykrycia jednego z 12 rodzajów infekcji przenoszonych drogą płciową. Zaletą tego testu jest możliwość jednoczesnego zbadania krwi pod kątem różnych chorób zakaźnych, natomiast wadą – brak możliwości wykrycia infekcji, które można zdiagnozować wyłącznie za pomocą wymazu.

Jak często należy wykonywać badania na choroby przenoszone drogą płciową?

W celach profilaktycznych badania na choroby przenoszone drogą płciową należy wykonywać raz w roku, a także po każdym stosunku płciowym bez zabezpieczenia z nowym partnerem. Przejście testów zaleca się również przed pierwszym stosunkiem z partnerem, aby wykluczyć obecność chorób przenoszonych drogą płciową.

Który lekarz diagnozuje i leczy choroby przenoszone drogą płciową?

W celu zdiagnozowania i leczenia chorób przenoszonych drogą płciową u mężczyzn konieczna jest konsultacja urologa, a u kobiet – ginekologa. Lekarz przeanalizuje dolegliwości, przeprowadzi badanie fizykalne, a także pobierze wymazy lub skieruje na badania laboratoryjne.

Lekarz pomoże dobrać środki ochrony przed zakażeniami dostosowane od rodzaju stosunków seksualnych preferowanych przez pacjenta. Ginekolog może również zalecić środki antykoncepcyjne dla kobiety, których dobór będzie zależał od wieku i planów reprodukcyjnych.

Jak leczyć choroby przenoszone drogą płciową?

Schemat leczenia ustala lekarz prowadzący (ginekolog lub urolog) w zależności od rodzaju zakażenia oraz wyników antybiogramu (badania pozwalającego określić odpowiedni rodzaj antybiotyku do leczenia). Sposoby leczenia chorób przenoszonych drogą płciową u mężczyzn i kobiet:

• leki przeciwbakteryjne. Antybiotyki w przypadku chorób przenoszonych drogą płciową mogą być stosowane jednorazowo (na przykład w przypadku rzeżączki, kiły i chlamydiozy) lub przez okres jednego–dwóch tygodni;
• leki przeciwwirusowe. Są one przepisywane w celu zapobiegania nawrotom opryszczki oraz kontroli zakażenia wirusem HIV.

W trakcie leczenia nie zaleca się utrzymywania stosunków seksualnych. Współżycie przed całkowitym wyleczeniem może prowadzić do zakażenia partnera lub ponownego zakażenia.

Czy stosowanie roztworów antyseptycznych pomaga chronić się przed chorobami przenoszonymi drogą płciową?

Badania wskazują, że stosowanie roztworów antyseptycznych do płukania jamy ustnej po seksie oralnym nieznacznie zmniejsza stężenie bakterii chorobotwórczych. Jednak wszystkie przeprowadzone badania obejmowały niewielką próbę (liczbę uczestników), dlatego skuteczność środków antyseptycznych w ochronie przed chorobami przenoszonymi drogą płciową nie została naukowo udowodniona.

Czy choroby przenoszone drogą płciową mogą ustąpić bez leczenia?

Choroby przenoszone drogą płciową nie mogą ustąpić bez leczenia, gdyż w przypadku zakażenia bakteriami, wirusami i pasożytami konieczna jest terapia farmakologiczna. Infekcja przenoszona drogą płciową może przejść w stan utajony (ukryty) w wyniku zahamowania rozwoju mikroorganizmów chorobotwórczych przez układ odpornościowy lub mutacji wirusa, powodując tymczasowe ustąpienie objawów.

Czy można zapobiec zakażeniu chorobą przenoszoną drogą płciową po stosunku bez zabezpieczenia?

W zmniejszeniu ryzyka zakażenia po stosunku bez zabezpieczenia może pomóc oddanie moczu. W razie współżycia z osobą zakażoną wirusem HIV bez stosowania antykoncepcji barierowej może być również wskazana profilaktyka po stosunku, polegająca na przyjmowaniu leków przeciwwirusowych (zwykle w ciągu 72 godzin po akcie seksualnym).

Badania potwierdzają, że stosowanie antybiotyków bezpośrednio po stosunku bez zabezpieczenia z partnerem zakażonym bakteryjną infekcją przenoszoną drogą płciową pomaga zmniejszyć ryzyko zakażenia. Niektórzy naukowcy zwracają jednak uwagę na prawdopodobieństwo rozwoju oporności na antybiotyki u osób, które stosują ten rodzaj profilaktyki na stałe.

Co zrobić, jeśli pękła prezerwatywa?

W przypadku pęknięcia prezerwatywy podczas współżycia należy przerwać stosunek. Po stosunku należy oddać mocz, aby zmniejszyć ryzyko przedostania się bakterii przez cewkę moczową. Wzięcie prysznica lub kąpieli po współżyciu nie pomoże zapobiec zakażeniu.

W razie potrzeby kobiety powinny zgłosić się do lekarza lub farmaceuty w celu uzyskania recepty na antykoncepcję awaryjną. Zazwyczaj zaleca się przyjęcie tabletki bezpośrednio po stosunku, ale nie później niż 120 godzin po stosunku bez zabezpieczenia (dokładny czas przyjęcia może się różnić w zależności od rodzaju preparatu).

Jakie powikłania powodują choroby przenoszone drogą płciową?

Choroby przenoszone drogą płciową u kobiet mogą powodować stany zapalne w obrębie miednicy mniejszej (zapalenie sromu, zapalenie gruczołów Bartholina, zapalenie pochwy, zapalenie szyjki macicy). Inne powikłania chorób przenoszonych drogą płciową:

• przewlekły ból w okolicy miednicy;
• zapalenie spojówek;
• choroby serca;
• artretyzm (zapalenie stawów);
• bezpłodność u mężczyzn i kobiet
• rak szyjki macicy lub odbytnicy.

W czasie ciąży infekcje przenoszone drogą płciową zwiększają ryzyko przedwczesnego porodu, wad płodu, porodu martwego, niskiej masy urodzeniowej dziecka, a także rozwoju infekcji macicy po porodzie. W przypadku przeniesienia chorób przenoszonych drogą płciową w czasie ciąży lub porodu u dzieci mogą rozwinąć się infekcje oczu, ślepota, głuchota, uszkodzenie lub zapalenie mózgu, zaburzenia koordynacji ruchowej oraz przewlekłe choroby wątroby.

Czym jest bezpieczny seks?

Za bezpieczny uważa się seks, podczas którego stosuje się barierowe metody ochrony przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Osoby zakażone wirusem HIV powinny regularnie przyjmować leki przeciwwirusowe oraz używać prezerwatyw, aby zapobiec przeniesieniu wirusa na partnera.

Jak chronić się przed chorobami przenoszonymi podczas stosunku?

W ochronie przed chorobami przenoszonymi drogą płciową pomogą metody barierowe antykoncepcji, które obejmują prezerwatywy męskie i damskie. Inne sposoby zapobiegania chorobom przenoszonym drogą płciową:

• koferdamy (lateksowe chusteczki). Można je stosować podczas cunnilingusu i anilingusu, aby zapobiec zakażeniu;
• rękawiczki lateksowe. Stosuje się je podczas pieszczot palcami, aby zmniejszyć ryzyko przedostania się bakterii przez rany i skaleczenia na skórze.

Niezawodną metodą ochrony przed niektórymi chorobami przenoszonymi drogą płciową jest szczepienie. Można się zaszczepić przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B. Badania potwierdzają, że obrzezanie pomaga zmniejszyć ryzyko zakażenia mężczyzny wirusem HIV o 60%, a także zapobiega rozprzestrzenianiu się wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) i opryszczki narządów płciowych. Przed pierwszym stosunkiem z nowym partnerem można wspólnie wykonać badania na choroby przenoszone drogą płciową, aby mieć pewność co do bezpieczeństwa stosunków seksualnych.