Czym jest gastroskopia?
Gastroskopia to rodzaj badania endoskopowego, podczas którego lekarz za pomocą urządzenia optycznego ogląda błonę śluzową przełyku, żołądka i dwunastnicy. Urządzenie do wykonywania gastroskopii ma postać cienkiej, elastycznej rurki z kamerą wideo i podświetleniem na końcu, którą wprowadza się przez usta i gardło do przewodu pokarmowego. Otrzymany obraz wewnętrznej powierzchni błony śluzowej jest wyświetlany na monitorze w czasie rzeczywistym.
| Rodzaje gastroskopii | |
| Rodzaj | Charakterystyka |
| Diagnostyczna | Służy do wizualnej oceny błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz potwierdzenia zmian zapalnych, wrzodowych, strukturalnych i nowotworowych |
| Lecznicza | Umożliwia wykonanie niewielkich zabiegów (zatrzymanie krwawienia, usunięcie polipów, pozbycie się ciał obcych) |
Jakie są wskazania do gastroskopii i kiedy należy ją wykonać?
Wskazania do wykonania gastroskopii mogą obejmować:
- genetyczną predyspozycję do raka przełyku, żołądka lub dwunastnicy;
- brak miarodajnych wyników innych rodzajów badań instrumentalnych (RTG, TK, USG);
- kontrolę skuteczności leczenia chorób przełyku, żołądka i dwunastnicy (zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zapalenie dwunastnicy, choroba wrzodowa);
- obserwację przebiegu przewlekłych schorzeń górnych odcinków przewodu pokarmowego;
- przygotowanie do operacji przełyku i żołądka;
- kontrola stanu górnych odcinków przewodu pokarmowego po zabiegu chirurgicznym;
- przygotowanie do długotrwałego przyjmowania leków, które mogą podrażniać błonę śluzową żołądka (niesteroidowe leki przeciwzapalne, cytostatyki, kortykosteroidy);
- połknięcie ciał obcych (monet, kości);
- przypadkowe lub celowe połknięcie drażniących płynów (żrących substancji chemicznych, środków czyszczących);
- odchylenia od normy w wynikach badań laboratoryjnych (obniżony poziom hemoglobiny, pozytywny wynik testu na obecność krwi utajonej w kale).
Wskazania do gastroskopii
Przeciwwskazania do gastroskopii obejmują:
- choroby sercowo-naczyniowe w ostrym stadium (zawał serca, udar mózgu);
- niewydolność sercowo-naczyniowa i oddechowa w stadium dekompensacji;
- znaczne zwężenie (stenoza) przełyku, przez które nie można wprowadzić gastroskopu;
- duże tętniaki (wybrzuszenia ścianek) aorty;
- ostre stany zapalne gardła (zapalenie migdałków, zapalenie gardła);
- zaburzenia krzepnięcia krwi (hemofilia, małopłytkowość);
- choroby płuc (zapalenie oskrzeli, astma oskrzelowa) w fazie zaostrzenia;
- obfite krwawienie z przewodu pokarmowego;
- podwyższenie temperatury ciała o niejasnej etiologii.
Objawy, przy których lekarz może zlecić gastroskopię
Objawy kliniczne, w przypadku których można wykonać gastroskopię (endoskopię żołądka i przełyku):
- ból w górnej części brzucha (nadbrzuszu);
- zgaga (pieczenie za mostkiem);
- częste odbijanie niezwiązane z posiłkami;
- gorzki lub kwaśny posmak w ustach;
- nudności i wymioty;
- nieprzyjemny zapach z ust przy braku chorób stomatologicznych;
- utrudnione lub bolesne połykanie;
- uczucie guzka w gardle;
- wzdęcia;
- uczucia ciężkości w żołądku nawet po niewielkich porcjach jedzenia;
- czarne stolce;
- zmniejszenie apetytu;
- gwałtowna utrata wagi.
Zadaj pytanie gastroenterologii «Doctorpro»
Po co jest gastroskopia i w jakim celu się ją robi?
Możliwe cele gastroskopii:
- wykrywanie chorób zapalnych, strukturalnych i nowotworowych w górnych odcinkach przewodu pokarmowego (zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zapalenie dwunastnicy, choroba wrzodowa, polipy, zwężenia);
- przeprowadzenie zabiegów endoskopowych bez operacji chirurgicznej (usunięcie polipów, zatrzymanie krwawienia i koagulacja naczyń, usunięcie ciał obcych, rozszerzanie zwężeń, wszczepienie stentów);
- badanie na obecność bakterii Helicobacter pylori za pomocą szybkiego testu ureazowego lub badania histologicznego biopsji błony śluzowej żołądka;
- wczesne wykrywanie zmian przedrakowych oraz raka przełyku i żołądka dzięki badaniu histologicznemu próbki pobranej ze zmienionych obszarów błony śluzowej.
W jaki sposób gastroskopia pomaga w diagnostyce chorób przełyku i żołądka?
Cyfrowa endoskopia przełyku i żołądka jest wykonywana przy wielokrotnym powiększeniu optycznym, co pozwala na zbadanie powierzchni błony śluzowej na poziomie komórkowym. Lekarz może wykryć minimalne odchylenia: zaburzenia rysunku naczyń włosowatych (nierówności, nadmierne krętości), zmiany w rysunku jamek (asymetria, wygładzenie), obszary metaplazji (zastąpienie jednego typu nabłonka innym) i dysplazji (nieprawidłowej budowy komórek). Na podstawie zmian wizualnych lekarz może rozpoznać procesy zapalne i nowotworowe, stan przedrakowy i raka.
Znaczenie gastroskopii we wczesnym wykrywaniu raka
Badanie gastroskopowe pozwala na wizualną ocenę stanu błony śluzowej, a w przypadku wykrycia podejrzanych obszarów (niewielkich zgrubień lub zaczerwienień o nierównych krawędziach) wykonać biopsję i przekazać próbkę do analizy histologicznej. Badanie to pozwala wykryć raka przełyku i żołądka we wczesnym (bezobjawowym) stadium, kiedy leczenie jest najbardziej skuteczne.
Co pokazuje gastroskopia?
Schorzenia, które wykrywa gastroskopia:
- choroby zapalne przełyku, żołądka i dwunastnicy (zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zapalenie dwunastnicy);
- wady błony śluzowej (erozje, wrzody);
- nowotwory ścian przełyku, żołądka i dwunastnicy (polipy, torbiele, tłuszczaki, nowotwory złośliwe);
- źródła krwawienia (uszkodzone naczynia, krwawiące wrzody);
- zmiany strukturalne (blizny, zwężenia przełyku, deformacje opuszki dwunastnicy);
- zmiany naczyniowe błony śluzowej (żylaki, angiodysplazja);
- przepuklina rozworu przełykowego przepony (przemieszczenie części żołądka do jamy klatki piersiowej przez otwór przeponowy);
- refluks (cofanie się treści żołądkowej do przełyku i żółci do żołądka);
- zaburzenia motoryki przełyku i żołądka (kurcz wpustu, spowolnione opróżnianie treści, skurcz odźwiernika);
- ciała obce w przełyku, żołądku lub początkowym odcinku dwunastnicy.
Jak przygotować się do gastroskopii?
Przygotowanie do gastroskopii zazwyczaj obejmuje:
- zaprzestanie przyjmowania niektórych leków (antykoagulantów, leków przeciwpłytkowych, preparatów żelaza i insuliny) na trzy do pięciu dni przed zabiegiem, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym;
- wyeliminowanie alkoholu, tłustych, pikantnych, słonych, smażonych i powodujących wzdęcia potraw na dwa-trzy dni przed badaniem;
- powstrzymanie się od palenia tytoniu na dobę przed badaniem;
- powstrzymanie się od spożywania posiłków i napojów (z wyjątkiem czystej wody niegazowanej) na sześć-osiem godzin przed zabiegiem.
Czy można myć zęby przed gastroskopią?
Mycie zębów przed gastroskopią nie jest zalecane. Pasta do zębów może dostać się do żołądka i spowodować wydzielanie soku żołądkowego, co fałszuje wyniki badania. Niektóre pasty zawierają barwniki, które przedostając się do przełyku i żołądka, mogą zabarwić błonę śluzową. Nie należy również używać płynów do płukania jamy ustnej ani gum do odświeżania oddechu.
Czy przed gastroskopią można pić wodę?
Przed gastroskopią można pić niegazowaną wodę, ale nie później niż dwie-trzy godziny przed badaniem. W tym okresie można wypić kilka małych łyków w celu nawilżenia jamy ustnej. Nadmierna ilość płynów w żołądku zwiększa ryzyko nasilenia odruchu wymiotnego, pogarsza widoczność błony śluzowej i może utrudniać przeprowadzenie zabiegu.
Jak długo przed gastroskopią nie wolno jeść?
Przed gastroskopią nie wolno jeść przez co najmniej sześć-osiem godzin. Brak pokarmu w żołądku zapewnia wyraźną wizualizację błony śluzowej, zmniejsza ryzyko odruchu wymiotnego i przedostania się treści pokarmowej do dróg oddechowych.
Czy można palić przed gastroskopią?
Palenie przed gastroskopią jest niepożądane. Nikotyna powoduje wydzielanie soku żołądkowego i śluzu, wzmaga odruch wymiotny, co może utrudnić badanie i zafałszować wyniki.
Czy można pić kawę przed gastroskopią?
Picie kawy przed gastroskopią nie jest zalecane. Kofeina stymuluje wydzielanie soku żołądkowego, zwiększa kwasowość żołądka i podrażnia błonę śluzową, co może nasilić dyskomfort podczas zabiegu i utrudnić badanie.
Umów się na konsultację w sprawie konsultacja gastroenterologiczna
Jak przebiega gastroskopia?
Technika wykonywania gastroskopii:
- Pacjent kładzie się na lewym boku. Pomiędzy zębami umieszcza się ustnik, aby chronić gastroskop przed przegryzieniem.
- Błonę śluzową gardła pokrywa się środkiem znieczulającym lub podaje się dożylnie środek uspokajający i czeka, aż znieczulenie zacznie działać.
- Gastroskop jest ostrożnie wprowadzany do jamy ustnej, przesuwany przez gardło i przełyk do żołądka.
- Następnie do żołądka podaje się dwutlenek węgla w celu rozprostowania ścianek i uzyskania dobrego widoku błony śluzowej.
- W miarę przesuwania się gastroskopu obrazy błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy są wyświetlane na monitorze. Lekarz ocenia stan tkanek, a w razie potrzeby pobiera biopsję z podejrzanych obszarów.
- Po zakończeniu badania dwutlenek węgla jest usuwany, a endoskop wyjmowany.
- Pacjent otrzymuje wyniki badania i zalecenia dotyczące okresu rekonwalescencji.
Jak prawidłowo oddychać podczas gastroskopii?
Podczas gastroskopii należy oddychać przez nos. Gdy gastroskop znajdzie się w gardle, należy postarać się maksymalnie rozluźnić ramiona i skoncentrować się na powolnych wdechach i wydechach, nie próbując połykać śliny. Rytmiczne oddychanie przez nos hamuje odruch wymiotny, pozwalając mięśniom przełyku się rozluźnić, co znacznie skraca czas zabiegu i ułatwia pracę lekarza.
Jak długo trwa gastroskopia?
Gastroskopia może trwać od 5 do 30 minut. Bez znieczulenia zabieg trwa średnio 5-10 minut. Pod sedacją gastroskopia trwa około 30 minut, ponieważ dochodzi czas potrzebny na podanie środka uspokajającego.
Jakiego znieczulenia używa się podczas gastroskopii?
Rodzaje znieczulenia, pod którym można przeprowadzić gastroskopię:
- znieczulenie miejscowe – wykonywane za pomocą sprayu znieczulającego o działaniu „zamrażającym”, który zmniejsza wrażliwość błony śluzowej gardła i hamuje odruch wymiotny. Podczas zabiegu pacjent pozostaje przytomny;
- sedacja (gastroskopia w znieczuleniu ogólnym) – polega na dożylnym podaniu leku, który wprowadza pacjenta w stan płytkiego snu. Stosowana jest w przypadku wyraźnego niepokoju, silnego odruchu wymiotnego, wykonywania zabiegów leczniczych (usuwanie polipa, zatrzymanie krwawienia, rozszerzenie zwężenia).
Jak głęboko wprowadza się gastroskop podczas badania?
Całkowita długość elastycznej części gastroskopu wynosi około 100-110 cm, jednak zazwyczaj nie ma potrzeby wprowadzania go na całej długości. Średnia głębokość wprowadzenia endoskopu podczas gastroskopii wynosi około 50-60 centymetrów od linii zębów do opuszki dwunastnicy.
Jakie powikłania mogą wystąpić podczas gastroskopii?
Możliwe powikłania gastroskopii:
- krwawienie wewnętrzne;
- perforacja (uszkodzenie mechaniczne) błony śluzowej przełyku lub żołądka;
- aspiracja (przedostanie się) treści żołądkowej do dróg oddechowych;
- uszkodzenie zębów i protez zębowych podczas wprowadzania endoskopu;
- reakcja alergiczna na środek uspokajający (duszności, zaburzenia pracy serca, wahania ciśnienia tętniczego).
Przy odpowiednim przygotowaniu pacjenta i przestrzeganiu przez lekarza techniki wykonywania badania gastroskopia przebiega bez powikłań. Jednak po zabiegu może wystąpić uczucie pieczenia, ból gardła i lekka bolesność za mostkiem, a z powodu wprowadzenia powietrza do żołądka – wzdęcie brzucha. Wymienione objawy zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku godzin.
Co robić po gastroskopii: rekonwalescencja i zalecenia
Zalecenia dotyczące okresu rekonwalescencji po gastroskopii:
- po badaniu z zastosowaniem znieczulenia miejscowego przez godzinę należy powstrzymać się od przyjmowania pokarmów. Przełykanie może być utrudnione z powodu drętwienia błony śluzowej gardła, dlatego należy poczekać na całkowite przywrócenie czucia. Najpierw można wypić kilka małych łyków wody. Kiedy przełykanie stanie się komfortowe, można zacząć przyjmować pokarmy. Po gastroskopii można jeść płynne potrawy o neutralnym smaku i temperaturze pokojowej – kaszki, jogurty, zupy-kremy;
- po badaniu w sedacji pacjent zazwyczaj pozostaje w centrum medycznym przez około godzinę, aż do całkowitego wybudzenia. Posiłek można spożyć po upływie jednej-dwóch godzin od ustabilizowania się samopoczucia i przywrócenia odruchu połykania. Przez całą dobę zabronione jest prowadzenie pojazdów i wykonywanie czynności wymagających koncentracji uwagi ze względu na utrzymujące się działanie środków uspokajających;
- przez pierwszą dobę po badaniu zaleca się unikanie alkoholu, soków i napojów gazowanych. Po gastroskopii nie wolno jeść gorących i zimnych potraw, a także produktów zawierających nierozpuszczalny błonnik (surowe warzywa, orzechy, nasiona, pełnoziarniste zboża), ponieważ mogą one nasilać podrażnienie błony śluzowej.
Interpretacja wyników gastroskopii: normy i odchylenia
Wyniki badania endoskopista przedstawia bezpośrednio po jego zakończeniu, ponieważ obraz błony śluzowej jest oceniany w czasie rzeczywistym. W przypadku wykonania biopsji wynik badania histologicznego jest zazwyczaj dostępny w ciągu 5-10 dni roboczych.
| Interpretacja wyników gastroskopii | ||
| Odcinek przewodu pokarmowego | Norma | Odchylenia od normy |
| Przełyk | Błona śluzowa bladoróżowa, gładka. Zwieracz przełyku (zawór między przełykiem a żołądkiem) zamyka się całkowicie | Zaczerwienienie, obrzęk i krwawienie błony śluzowej, biały nalot na ściankach, nadżerki i wrzody w dolnej jednej trzeciej przełyku, ogniska metaplazji jelitowej w okolicy dystalnej części, zwężenie światła przełyku, polipowate rozrosty na ściankach |
| Żołądek | Błona śluzowa różowa, umiarkowanie wilgotna. Fałdy dobrze się rozprostowują pod wpływem powietrza. W świetle żołądka niewielka ilość przezroczystej wydzieliny. Zwieracz (zawór wyjściowy żołądka) zamyka się całkowicie | Zaczerwienienie, obrzęk, ścieńczenie błony śluzowej, pogrubienie fałd, polipy w jamie żołądka, nadżerki i wrzody na ściankach, obecność żółci, krwi lub gęstej treści żołądkowej, deformacja ścianek i zaburzenia opróżniania przez zwieracz |
| Dwunastnica | Błona śluzowa ma różowy kolor i aksamitną strukturę. Opuszka dwunastnicy nie jest zdeformowana | Zaczerwienienie, obrzęk i krwawienie błony śluzowej opuszki, ogniskowe nadżerki na ściankach, deformacja konturów i zmiany bliznowate, zwężenie światła, duża ilość żółci |
Co zrobić z wynikami gastroskopii, do jakiego lekarza się zwrócić?
Z wynikami endoskopii należy umówić się na wizytę u gastroenterologa. Odkładanie konsultacji i samodzielna interpretacja wyników endoskopii są niebezpieczne: bez oceny medycznej można przeoczyć postęp wrzodu, ukryte krwawienie, zmiany przedrakowe lub rozpocząć nieodpowiednie samoleczenie, które pogorszy stan. Na podstawie zbioru danych (skarg pacjenta, badania fizykalnego, wyników badań laboratoryjnych, gastroskopii i biopsji) gastroenterolog stawia diagnozę i określa taktykę leczenia.
