Czym jest rak jelita grubego?
Rak jelita grubego (rak jelita grubego i odbytu) to choroba nowotworowa spowodowana rozrostem atypowych komórek błony śluzowej narządu. Wśród innych nowotworów rak jelita grubego zajmuje trzecie miejsce na świecie pod względem częstości występowania oraz drugie pod względem śmiertelności.
Jelito grube stanowi końcową część przewodu pokarmowego i składa się z kilku odcinków: jelita ślepego z wyrostkiem robaczkowym oraz okrężnicy, obejmującej odcinki wstępujące, poprzeczne, zstępujące i esowate. Główną funkcją tego narządu jest wchłanianie wody i soli oraz formowanie i wydalanie mas kałowych przez odbytnicę. Patologia może rozwinąć się w dowolnym odcinku jelita grubego, jednak najczęstszym miejscem występowania raka jelita grubego jest jelito esowate (esica).
Na wewnętrznej powierzchni błony śluzowej jelita grubego mogą powstawać polipy w postaci niewielkich, miękkich guzków. Powstają one z tkanki gruczołowej, nabłonkowej lub łącznej w wyniku predyspozycji genetycznych, nieprawidłowego odżywiania, siedzącego trybu życia, procesów zapalnych w jelicie grubym lub schorzeń narządów przewodu pokarmowego (np. zapalenia żołądka, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego).
Polipy w jelicie grubym rosną powoli i często są nieszkodliwe. Jednak w 8% przypadków w ciągu 10 lat mogą przekształcić się w nowotwór jelita grubego.
Dlaczego dochodzi do rozwoju raka jelita grubego?
Rak jelita grubego może rozwinąć się w wyniku mutacji genetycznych w komórkach błony śluzowej jelita grubego podczas ich podziału. W rezultacie komórki atypowe nie ulegają apoptozie, lecz namnażają się, tworząc łagodne nowotwory (polipy), które pod wpływem określonych czynników mogą przekształcić się w nowotwory złośliwe. Inne przyczyny raka jelita grubego mogą obejmować:
- predyspozycje dziedziczne;
- choroby genetyczne (zespół Lyncha, rodzinna polipowatość gruczolakowata);
- siedzący tryb życia;
- otyłość;
- nadużywanie alkoholu;
- palenie tytoniu;
- przewlekłe schorzenia jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego);
- cukrzyca;
- niekorzystne warunki środowiskowe.
Rak jelita grubego może powstać wskutek wcześniej przeprowadzonej radioterapii narządów jamy brzusznej. Ryzyko rozwoju nowotworu wzrasta w przypadku nieprawidłowego odżywiania (spożywania dużych ilości produktów o niskiej zawartości błonnika i wysokiej zawartości tłuszczów, czerwonego lub przetworzonego mięsa w postaci kiełbas i parówek).
Kto znajduje się w grupie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego?
Rak jelita grubego może rozwinąć się u osób dorosłych w wieku od 30. roku życia. Najczęściej jednak schorzenie to diagnozuje się u osób powyżej 50. roku życia. Rak jelita grubego występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet. American Cancer Society zaleca osobom dorosłym o średnim ryzyku zachorowania na raka jelita grubego rozpoczęcie regularnych badań przesiewowych w wieku 45 lat.
Do grupy ryzyka zachorowania na raka jelita grubego należą pacjenci, u których wykryto polipy w jelicie o wielkości powyżej jednego centymetra i w liczbie większej niż trzy. Prawdopodobieństwo wystąpienia raka jelita grubego wzrasta również u kobiet i mężczyzn, w których rodzinie występowały polipy lub nowotwory jelita grubego. Rak jelita grubego może rozwinąć się u osób prowadzących niezdrowy tryb życia, z niewłaściwymi nawykami żywieniowymi.
Jak rozpoznać raka jelita grubego?
Wykrycie raka jelita grubego we wczesnych stadiach jest trudne, ponieważ choroba może przebiegać bezobjawowo. Pierwsze objawy raka jelita grubego zwykle zaczynają się pojawiać wraz ze wzrostem wielkości i liczby polipów w błonie śluzowej narządu. Objawy raka jelita grubego mogą obejmować:
- ból i skurcze brzucha;
- uczucie ciężkości w brzuchu;
- wzdęcia, uczucie pełności w brzuchu, bulgotanie;
- zaparcia;
- biegunkę;
- krwawienia z odbytu;
- ciemny (czarny) kolor stolca;
- fałszywe uczucie potrzeby wypróżnienia;
- uczucie niecałkowitego opróżnienia jelita;
- ból odbytu podczas wypróżniania;
- brak ulgi po wypróżnieniu;
- domieszki krwi lub śluzu w stolcu;
- niewyjaśniona utrata masy ciała;
- zmniejszenie lub utrata apetytu.
Nasilone zmęczenie, osłabienie i duszności mogą być objawami niedokrwistości, która często rozwija się w przypadku raka jelita grubego. W przypadku wystąpienia objawów tej choroby należy zgłosić się do proktologa.
Gdzie i jak boli rak jelita grubego?
Jednym z objawów raka jelita grubego jest ból brzucha. Może on mieć charakter skurczowy i występować okresowo wraz ze zmianami w funkcjonowaniu jelit (biegunka, zaparcie). W miarę postępu choroby może pojawić się stały, tępy ból o charakterze ciągnącym, z uczuciem pełności i ciężkości w brzuchu, który nie ustępuje w spoczynku ani przy zmianie pozycji ciała. Ból może nasilać się w nocy lub rano.
Lokalizacja bólu zależy od umiejscowienia guza w jelicie grubym. W przypadku zajęcia okrężnicy wstępującej dolegliwości bólowe pojawiają się w prawym boku lub w prawej dolnej części brzucha. Nowotwór w poprzecznej części okrężnicy może powodować ból w środkowej części brzucha, wokół pępka. W przypadku raka okrężnicy zstępującej lub esicy ból częściej lokalizuje się w lewej dolnej części brzucha. Może również występować kłujący lub tępy ból w okolicy lędźwiowej.
Jakiego koloru i kształtu są stolce w przypadku raka jelita grubego?
Kolor i kształt stolca w przypadku raka jelita grubego zależą od stadium choroby. W początkowej fazie choroby stolec może pozostać bez zmian. W masie kałowej może występować niewielka ilość krwi, którą trudno dostrzec. W miarę rozwoju nowotworu konsystencja stolca staje się bardziej płynna, a kał nabiera kształtu wstęgi. W masie kałowej wyraźnie widoczne są domieszki krwi. W przypadku zajęcia dolnych odcinków jelita grubego lub odbytnicy krew ma jasnoczerwony kolor. Jeśli choroba rozwija się w górnych odcinkach narządu, można zaobserwować czarne, smoliste stolce.
Jak szybko rozwija się rak jelita grubego?
Rak jelita grubego charakteryzuje się powolnym przebiegiem. Proces przekształcania się polipów przedrakowych w nowotwory złośliwe może trwać około 10 lat. Długi okres rozwoju nowotworu stwarza możliwość wykrycia i usunięcia zmian przedrakowych, zanim dojdzie do rozwoju raka. Wczesne wykrywanie i leczenie polipów w jelicie grubym znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia nowotworu.
Jakie stadia raka jelita grubego wyróżniają lekarze?
W zależności od charakteru rozprzestrzeniania się procesu patologicznego lekarze wyróżniają cztery stadia raka jelita grubego. Taktyka leczenia choroby jest dopasowywana do stopnia zaawansowania choroby.
| Stopnie rozwoju raka jelita grubego | |
| Stopień | Charakterystyka |
| 0 (rak in situ) | Komórki nowotworowe są ograniczone do błony śluzowej i nie naciekają głębszych warstw ściany jelita. |
| І | Nowotwór nacieka błonę podśluzową lub mięśniową ściany jelita, ale nie zajmuje regionalnych węzłów chłonnych ani odległych narządów. |
| ІІ | Nowotwór przerasta ścianę jelita lub nacieka okoliczne tkanki, jednak nie daje przerzutów do regionalnych węzłów chłonnych ani odległych narządów. |
| ІІІ | Nowotwór zajmuje regionalne węzły chłonne, niezależnie od głębokości naciekania ściany jelita. Nie stwierdza się przerzutów odległych. |
| ІV | Występują przerzuty odległe, najczęściej do wątroby, płuc lub otrzewnej. |
Jakie badania laboratoryjne zleca się w przypadku podejrzenia raka jelita grubego?
W przypadku podejrzenia raka jelita grubego lekarz może zlecić morfologię i biochemię krwi oraz badanie kału na obecność krwi utajonej. Wskazane może być również badanie krwi na obecność markerów nowotworowych (białek wytwarzanych przez nowotwory złośliwe w trakcie ich metabolizmu).
Jakie badania diagnostyczne zleca się przy podejrzeniu raka jelita grubego?
W przypadku podejrzenia raka jelita grubego należy umówić się na wizytę u proktologa. Podczas wizyty lekarz przeprowadza badanie fizykalne, zbiera wywiad (informacje dotyczące dolegliwości, objawów, stylu życia, chorób dziedzicznych i przewlekłych). W trakcie badania proktolog wykonuje badanie palcem przez odbyt, badanie palpacyjne węzłów chłonnych i wątroby oraz zleca badania diagnostyczne. Instrumentalne metody diagnostyki raka jelita grubego mogą obejmować:
- kolonoskopię (badanie endoskopowe wnętrza jelita grubego za pomocą kolonoskopu);
- USG narządów jamy brzusznej;
- RTG narządów jamy brzusznej;
- tomografię komputerową;
- rezonans magnetyczny;
- irygoskopię (badanie rentgenowskie z użyciem środka kontrastowego).
W ramach diagnostyki raka jelita grubego lekarz może zlecić wykonanie biopsji (pobranie próbki tkanki nowotworowej) w celu przeprowadzenia badania histologicznego i określenia typu nowotworu. Na podstawie wyników badań diagnostycznych proktolog stawia diagnozę i dobiera schemat leczenia.
Jak leczy się raka jelita grubego?
Strategia leczenia raka jelita grubego jest dobierana w zależności od stadium choroby, z uwzględnieniem wieku pacjenta, jego stanu zdrowia oraz obecności chorób przewlekłych. Metody leczenia raka jelita grubego mogą obejmować:
- polipektomię. Zabieg polega na wycięciu niewielkich polipów przedrakowych lub złośliwych za pomocą pętli elektrodowej. Usunięcie odbywa się podczas kolonoskopii;
- kolektomię. Zabieg chirurgiczny polega na usunięciu zmienionego chorobowo odcinka lub całego jelita grubego. Interwencja chirurgiczna może być przeprowadzona metodą otwartą lub małoinwazyjną (laparoskopową);
- chemioterapię. Polega na stosowaniu leków niszczących komórki nowotworowe lub spowalniających ich wzrost. Chemioterapia może być przepisana przed operacją w celu zmniejszenia guza lub po leczeniu chirurgicznym w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu;
- radioterapię. Zabieg polega na naświetlaniu guza promieniowaniem jonizującym, powodującym zniszczenie tkanek nowotworowych;
- terapię celowaną. Polega na przyjmowaniu leków, które wywierają ukierunkowany wpływ na komórki nowotworowe, blokując ich wzrost i rozwój;
- immunoterapię. Jest to metoda leczenia nowotworów, która wzmacnia zdolność własnego układu odpornościowego do zwalczania komórek nowotworowych.
Po przeprowadzeniu kolektomii chirurg wykonuje kolostomię (sztucznie utworzony kanał między jelitem grubym a środowiskiem zewnętrznym, który zapewnia odprowadzanie mas kałowych). Kolostomia może być tymczasowa lub stała, w zależności od zakresu operacji i stanu jelita grubego.
Leczenie raka jelita grubego może odbywać się z wykorzystaniem kilku metod w celu zwiększenia skuteczności terapii i zmniejszenia ryzyka nawrotu choroby. Konieczne jest regularne zgłaszanie się na wizyty do chirurga onkologa, poddawanie się badaniom diagnostycznym co najmniej raz w roku oraz przestrzeganie wszystkich zaleceń lekarza.
Nie należy leczyć raka jelita grubego środkami tradycyjnymi. Samoleczenie może prowadzić do pogorszenia objawów, postępu choroby oraz utraty czasu niezbędnego do przeprowadzenia skutecznej terapii w odpowiednim momencie, zmniejszając tym samym szanse na pomyślne leczenie i korzystne rokowania.
Czy raka jelita grubego można całkowicie wyleczyć w przypadku wczesnego wykrycia?
W przypadku wczesnego wykrycia raka jelita grubego istnieje duże prawdopodobieństwo całkowitego pokonania choroby. Korzystne rokowania zależą od wielkości i lokalizacji nowotworu, obecności przerzutów, wieku i stanu zdrowia pacjenta, metody leczenia oraz reakcji organizmu na prowadzoną terapię.
Jaka jest długość życia w przypadku raka jelita grubego?
Długość życia w przypadku raka jelita grubego może skrócić się o około 10 lat. Pięcioletnie przeżycie w przypadku raka jelita grubego wynosi 90–91% w stadium zlokalizowanym choroby, gdy guz znajduje się w jednym miejscu, a przerzuty są nieobecne. W przypadku regionalnego raka jelita grubego, atakującego węzły chłonne i najbliższe narządy, przeżywalność sięga 73–74%. Jeśli przerzuty rozprzestrzeniły się na odległe obszary ciała i narządy (wątroba, płuca), pięcioletnia przeżywalność nie przekracza 13%.
Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego?
Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania, zaleca się prowadzenie zdrowego trybu życia. Profilaktyka raka jelita grubego obejmuje:
- zbilansowaną dietę (spożywanie dużych, niezbędnych ilości owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych oraz ograniczenie produktów o niskiej zawartości błonnika i wysokiej zawartości tłuszczów);
- regularną aktywność fizyczną;
- rezygnację z alkoholu i tytoniu;
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
- wczesne leczenie chorób przewodu pokarmowego.
Aby wzmocnić mechanizmy obronne organizmu, można przyjmować suplementy diety (witaminę D, magnez, kwas foliowy, wapń, witaminy z grupy B) po konsultacji z lekarzem. Zaleca się regularne poddawanie się badaniom profilaktycznym u lekarza nie rzadziej niż raz w roku, ponieważ ułatwiają one wykrycie patologii we wczesnym stadium i szybkie wdrożenie leczenia.
Jakie choroby można pomylić z rakiem jelita grubego?
Niektóre choroby przewodu pokarmowego można pomylić z rakiem jelita grubego ze względu na podobne objawy (niewyjaśniona utrata masy ciała, zmęczenie, bóle brzucha, krew w stolcu, zaparcia, biegunka). Schorzenia, które można pomylić z rakiem jelita grubego:
- hemoroidy;
- niespecyficzne wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
- choroba Leśniowskiego-Crohna;
- zespół jelita drażliwego;
- uchyłkowatość;
- infekcje jelitowe.
Nie należy przeprowadzać samodzielnej diagnozy. Jeśli nietypowe objawy pojawiają się regularnie lub nasilają się, należy zgłosić się do lekarza w celu ustalenia rozpoznania.
