Czym jest ziarniniak obrączkowaty?
Ziarniniak obrączkowaty to zapalna choroba, która objawia się powstawaniem cielistych, różowo-czerwonych lub żółtych grudek bądź blaszek na skórze. Zmiany mogą być pojedyncze lub liczne.
Granuloma annulare występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. Choroba może pojawić się na dowolnej części ciała, ale najczęściej dotyka dłoni, palców, łokci, kolan i kostek. W niektórych przypadkach wysypka może pojawić się na pośladkach lub na skórze głowy.
Dlaczego pojawia się ziarniniak obrączkowaty?
Choroba ma charakter idiopatyczny – dokładna przyczyna powstania ziarniniaka obrączkowatego nie została ustalona. Mechanizm rozwoju choroby jest związany z dysfunkcjami układu odpornościowego, na tle których rozwijają się reakcje alergiczne typu opóźnionego i dochodzi do zaburzeń odporności komórkowej. Czynniki wywołujące rozwój ziarniniaka obrączkowatego:
- choroby przewlekłe (autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, sarkoidoza, reumatyzm, zapalenie naczyń);
- choroby zakaźne (gruźlica, borelioza)
- choroby wątroby (alkoholowe zapalenie wątroby, marskość);
- cukrzyca;
- choroby nowotworowe (rak węzłów chłonnych, szyjki macicy, piersi, prostaty, białaczka);
- niektóre leki i szczepionki (np. szczepionka przeciwgruźlicza);
- reakcje alergiczne (na ukąszenia owadów, chemikalia domowe, niektóre produkty spożywcze);
- stany niedoboru odporności (np. w przypadku HIV);
- uszkodzenia skóry (oparzenia termiczne lub chemiczne).
Uszkodzenie skóry może spowodować osłabienie odporności w wyniku zaburzeń metabolizmu, niedoboru witamin, zmian hormonalnych lub przewlekłego stresu. Ziarniniak obrączkowaty może również powstać w wyniku zwiększonej ekspozycji skóry na promieniowanie ultrafioletowe (nadmierne opalanie się na słońcu lub w solarium). W praktyce medycznej zdarzają się przypadki, gdy ziarniniak obrączkowaty rozwija się w miejscu blizn, tatuaży, po półpaścu lub brodawkach.
Zadaj pytanie dermatologii «Doctorpro»
Jak wygląda ziarniniak obrączkowaty?
Ziarniniak obrączkowaty ma postać wysypki (grudek lub blaszek) w kształcie pierścieni w kolorze cielistym, czerwonym lub fioletowym. Wysypka nie jest pokryta łuskami, skóra nad guzkami zazwyczaj nie ulega zmianom.
Najczęściej pierścieniowa wysypka pojawia się miejscowo (na oddzielnym obszarze skóry), ale mogą również występować liczne grudki rozsiane po całym ciele.
Jakie są objawy ziarniniaka obrączkowatego?
Objawy ziarniniaka obrączkowatego zależą od jego rodzaju. Może mieć charakter miejscowy (występować w niektórych obszarach o wyraźnych granicach) lub uogólniony (rozprzestrzeniać się po całym ciele). Wykwity są zazwyczaj bezbolesne, ale mogą swędzieć i powodować lekkie pieczenie skóry. Blaszki mają tendencję do powolnej zmiany kształtu, rozmiaru i położenia.
Jakie są formy ziarniniaka obrączkowatego?
Ziarniniak obrączkowaty klasyfikuje się według wyglądu i lokalizacji. Dermatolodzy rozróżniają kilka form tej choroby.
| Rodzaje ziarniniaka obrączkowatego | |
| Zlokalizowany ziarniniak obrączkowaty | Zmiany skórne mają postać jednego lub kilku okrągłych grudek, których brzegi wystają ponad powierzchnię skóry. Wysypki zazwyczaj występują na grzbietach dłoni, na powierzchniach prostowników stawów łokciowych lub kolanowych. Składają się one z gęsto rozmieszczonych guzków o różowym lub niebieskawym odcieniu. |
| Rozsiany ziarniniak obrączkowaty | Objawia się wieloma izolowanymi lub łączącymi się zmianami wysypki, które rozprzestrzeniają się po całym ciele. Wysypka ma postać guzków w kolorze niebieskawym, żółto-brązowym lub cielistym, którym może towarzyszyć swędzenie skóry. |
| Podskórny ziarniniak obrączkowaty | Na skórze pojawiają się gęste, bezbolesne guzki o średnicy około trzech do czterech centymetrów. Znajdują się one głównie na owłosionej części głowy, w okolicy okołooczodołowej, w okolicy pośladków i na tylnej części stopy. |
| Perforujący ziarniniak obrączkowaty | Wysypka zwykle występuje na grzbietach dłoni, tułowiu lub kończynach dolnych. Wysypka ma postać grudek z wgłębieniem w środku, które mogą pękać, wydzielając galaretowatą ciecz. Po wygojeniu się zmian mogą pozostać blizny zanikowe. |
Umów się na konsultację w sprawie konsultacja dermatologiczna
Ziarniniak obrączkowaty zlokalizowany
Zlokalizowany (miejscowy) ziarniniak obrączkowaty jest najczęstszą postacią tej choroby. Atakuje stopy, kostki, kończyny dolne i nadgarstki. Wysypka w postaci pierścieni jest zlokalizowana w jednym ograniczonym obszarze.
Przed rozwojem zlokalizowanego ziarniniaka obrączkowatego pojawiają się niewielkie guzki na skórze, które przekształcają się w wypukłe pierścienie i mogą się łączyć. Średnica pierścieniowatych wykwitów może osiągać do pięciu centymetrów. Pęcherzyki mogą być bezbarwne (mieć kolor skóry), czerwone, różowe lub fioletowe. Po wyleczeniu choroby mogą pojawić się ciemne plamy na skórze (przebarwienia).
Rozsiany ziarniniak obrączkowaty
Rozsiany (uogólniony) ziarniniak obrączkowaty charakteryzuje się zmianami na dużej powierzchni skóry. Mogą być rozproszone i zlewać się ze sobą. Rozsiany ziarniniak obrączkowaty wiąże się z powstawaniem dużych przebarwień na skórze, a ich typową cechą jest symetria.
Choroba występuje głównie u osób dorosłych, może powodować dyskomfort i przebiegać z towarzyszącym świądem skóry. Rozsiany ziarniniak obrączkowaty ma tendencję do przewlekłego, nawracającego przebiegu.
Podskórny ziarniniak obrączkowaty
Podskórny ziarniniak obrączkowaty objawia się niewielkimi okrągłymi zgrubieniami w głębokich warstwach skóry właściwej. Na skórze pojawiają się czerwone, różowe lub przebarwione grudki (guzki) o średnicy od pięciu milimetrów do czterech centymetrów. Guzki są twarde w dotyku i bezbolesne. Podskórna postać ziarniniaka obrączkowatego pojawia się na kostkach, tylnej powierzchni stóp, pośladkach, rękach, owłosionej części głowy i powiekach.
Perforujący ziarniniak obrączkowaty
Perforujący ziarniniak obrączkowaty występuje rzadko i wiąże się z tworzeniem się niewielkich, bolesnych, swędzących i łuszczących się guzków na dłoniach lub palcach. Z guzków wydziela się zazwyczaj żółtawa, gęsta ciecz. Rozległe guzki mogą się łączyć, tworząc duże wykwity. Choroba może dotykać pacjentów w każdym wieku.
Jak rozwija się ziarniniak obrączkowaty?
Ziarniniak obrączkowaty tworzy się stopniowo, a w mechanizmie jego rozwoju można wyróżnić cztery etapy. Etapy rozwoju ziarniniaka obrączkowatego:
- Gromadzenie się komórek podatnych na fagocytozę (proces, w którym komórki wiążą się z cząstkami stałymi).
- Aktywny rozrost powstałych fagocytów.
- Przemiana fagocytów w komórki nabłonka.
- Gromadzenie się tkanki nabłonkowej i tworzenie ziarniniaka.
Pierścieniowe wykwity mogą rosnąć i rozprzestrzeniać się po skórze przez długi czas – od kilku miesięcy do dwóch lat. Choroba może również ustąpić samoistnie.
Czym grozi ziarniniak obrączkowaty?
Ziarniniak obrączkowaty nie jest niebezpieczny i nie wpływa na ogólny stan zdrowia, ale może wskazywać na procesy patologiczne w organizmie (choroby tarczycy, zaburzenia hormonalne, zaburzenia metaboliczne, hiperlipidemię, cukrzycę). Wysypka na ciele powoduje również dyskomfort estetyczny i psychiczny.
Jak diagnozuje się ziarniniaka obrączkowatego?
Ziarniniaka obrączkowatego diagnozuje dermatolog. Ponieważ choroby skóry mogą wskazywać na zaburzenia funkcjonowaniu organizmu, konieczne jest przeprowadzenie kompleksowych badań i wykrycie chorób współistniejących.
Aktualne procedury diagnostyczne uwzględniają badania laboratoryjne i instrumentalne. Diagnoza ziarniniaka obrączkowatego może obejmować:
- dermatoskopię (badanie instrumentalne zmienionych obszarów skóry poprzez wielokrotne powiększenie i wyświetlenie obrazu na ekranie);
- badania na cukrzycę (w celu wykluczenia choroby, ponieważ wysypka może pojawić się w jej wyniku);
- zeskrobiny skórne (w celu wykluczenia infekcyjnych chorób skóry);
- morfologia i biochemia krwi (w celu oceny ogólnego stanu organizmu).
W celu przeprowadzenia badania mikroskopowego zmienionej skóry dermatolog może zlecić badanie histologiczne – biopsję skóry. Lekarz może również skierować pacjenta na wykonanie badań immunologicznych, ponieważ mechanizm rozwoju ziarniniaka obrączkowatego jest związany z układem odpornościowym i reakcjami alergicznymi.
Jakie metody stosuje się w leczeniu ziarniniaka obrączkowatego?
Metody leczenia ziarniniaka obrączkowatego są dobierane indywidualnie przez dermatologa. W niektórych przypadkach plamy na skórze znikają samoistnie w ciągu kilku miesięcy i nie wymagają leczenia. Jednak ważne jest, aby pozostawać pod opieką lekarza do momentu całkowitego ustąpienia choroby.
Dermatolog przepisuje leczenie farmakologiczne, biorąc pod uwagę postać choroby, rozmiar i lokalizację wysypki oraz stopień dyskomfortu pacjenta. W leczeniu farmakologicznym ziarniniaka obrączkowatego stosuje się:
- miejscowe kortykosteroidy (preparaty hormonalne w postaci maści lub kremów mogą być stosowane w leczeniu miejscowego procesu zapalnego);
- inhibitory kalcyneuryny (w postaci środków zewnętrznych do stosowania miejscowego);
- retinoidy (miejscowe środki z retinolem mogą eliminować stan zapalny i poprawiać wygląd zmienionych chorobowo obszarów skóry);
- immunomodulatory (w celu wzmocnienia funkcji ochronnej skóry i przyspieszenia regresji ognisk pokrywających skórę);
- kompleksy witaminowe (zaleca się doustne przyjmowanie witaminy E, kwasu askorbinowego i rutyny);
- środki hipolipidemiczne (stosowane w przypadku ziarniniaka uogólnionego u pacjentów, u których obserwuje się hiperlipidemię).
W celu usunięcia głębokich ognisk ziarniniaka obrączkowatego może być konieczne leczenie małoinwazyjne. W celu usunięcia defektu kosmetycznego dermatolog może zalecić krioterapię (oddziaływanie na zmienioną chorobowo powierzchnię niskimi temperaturami) lub ablację laserową (promień lasera odparowuje patologiczne komórki skóry właściwej i niszczy blaszki).
Dermatolog może zalecić zmianę stylu życia, dietę i specjalną pielęgnację skóry (stosowanie kosmetyków o działaniu leczniczym). Zmiany w diecie mogą przyspieszyć proces regresji ziarniniaka obrączkowatego. Dieta jest wskazana w przypadku podwyższonego poziomu glukozy i lipidów we krwi. Zakłada rezygnację z produktów spożywczych o wysokim indeksie glikemicznym, cholesterolu i trójglicerydów.
Zalecenia kliniczne dotyczące profilaktyki ziarniniaka obrączkowatego
Nie da się całkowicie zapobiec wystąpieniu ziarniniaka obrączkowatego, ale można zmniejszyć ryzyko jego pojawienia się. Ważne jest również przestrzeganie środków zapobiegawczych po leczeniu, aby uniknąć nawrotów. Zalecenia kliniczne dotyczące profilaktyki ziarniniaka obrączkowatego obejmują:
- wczesne leczenie chorób zakaźnych i endokrynologicznych;
- stosowanie środków ochrony przeciwsłonecznej w okresie zwiększonej aktywności promieniowania ultrafioletowego;
- unikanie urazów skóry;
- stosowanie środków do kąpieli i pod prysznic bez agresywnych składników;
- rezygnację z odzieży, która może powodować otarcia lub podrażniać skórę;
- unikanie kontaktu z alergenami;
- kontrolę poziomu cukru we krwi.
Ważne jest, aby nie dopuścić do wysuszenia skóry: należy stosować kremy nawilżające, kontrolować wilgotność powietrza w pomieszczeniu, dbać o równowagę wodną (pić odpowiednią ilość płynów, około półtora do dwóch litrów dziennie). Konieczne jest kontrolowanie ogólnego stanu zdrowia (przynajmniej raz w roku należy wykonać badania krwi) oraz dbanie o odporność (prowadzenie zdrowego trybu życia i zbilansowana dieta).
Czy można całkowicie wyleczyć ziarniniaka obrączkowatego?
Całkowite wyleczenie ziarniniaka obrączkowatego nie jest możliwe, ale można wyeliminować jego objawy. Choroba ma charakter przewlekły i nawracający, co oznacza, że może ponownie rozwinąć się pod wpływem czynników zewnętrznych (np. przy obniżonej odporności lub zaburzeniach hormonalnych).
Aby uniknąć powikłań (rozprzestrzeniania się zmian po całym ciele i powstawania rozległych obszarów stanu zapalnego skóry), należy zgłosić się do dermatologa. Po ustąpieniu objawów ważne jest przestrzeganie środków zapobiegawczych, aby uniknąć nawrotu choroby.
Czy można zarazić się ziarniniakiem obrączkowatym od innej osoby?
Ziarniniak obrączkowaty nie jest zakaźny. Nie przenosi się na inne osoby poprzez kontakt z dotkniętą chorobą skórą.
